Khi hàng của bạn bán ở thị trường đọc chữ Hán, người mua, nhà phân phối và truyền thông sẽ gọi nhãn bằng một cái tên chữ Hán, dù bạn có đặt hay không. Nếu bạn không chủ động chọn và đăng ký tên đó, người khác có thể đặt và đăng ký trước. Khi ấy, nhãn chữ Latinh của bạn có thể vẫn được bảo hộ, nhưng cái tên mà khách thực sự dùng lại thuộc về người khác. Vì vậy, với các thị trường như Trung Quốc đại lục, Đài Loan, Hồng Kông, Singapore hay các nước có cộng đồng người Hoa lớn, tên chữ Hán nên được coi là một nhãn riêng và đăng ký như một nhãn riêng.
Bài này đi qua ba kiểu đặt tên chữ Hán (theo âm, theo nghĩa, kết hợp), những chỗ hay hỏng khi chọn chữ, câu hỏi ai được đặt tên, cách đưa tên chữ Hán vào đơn khi đi Madrid hoặc nộp trực tiếp, và phải làm gì khi phát hiện tên chữ Hán của mình đã bị người khác dùng. Việc tra trùng tên chữ Hán trước khi nộp là bước riêng, xem ở TraCuuThuongHieu.com.
Vì sao tên chữ Latinh không đủ ở thị trường chữ Hán
Người tiêu dùng đọc chữ Hán quen nhớ và gọi tên bằng chữ Hán. Một tên chữ Latinh, nhất là tên tiếng Việt không dấu, khó đọc và khó nhớ với họ. Nhà phân phối khi làm tài liệu bán hàng, quảng cáo, đăng trên sàn thương mại điện tử thường tự tìm một tên chữ Hán cho tiện. Truyền thông viết bài cũng vậy. Chỉ sau một thời gian ngắn, sản phẩm của bạn đã có một tên chữ Hán trên thị trường, mà bạn có thể không biết.
Về mặt pháp lý, cơ quan nhãn hiệu ở nhiều thị trường chữ Hán coi nhãn chữ Latinh và nhãn chữ Hán là hai dấu hiệu khác nhau, trừ khi có mối liên hệ rõ ràng về âm hoặc nghĩa mà người tiêu dùng nhận ra. Văn bằng cho "MIVANA" không tự động che cho một tên chữ Hán mà người khác đặt. Nếu tên chữ Hán bị người khác nộp đơn trước, bạn sẽ phải tranh chấp, trong khi lẽ ra chỉ cần một đơn đăng ký từ đầu.
Trung Quốc đại lục thường được nhắc là nơi áp dụng nguyên tắc nộp đơn trước khá chặt: ai nộp trước cho một dấu hiệu thì về nguyên tắc có lợi thế, trừ các trường hợp được luật nước đó xử lý như đăng ký với dụng ý xấu. Đây là lý do tên chữ Hán nên được nộp sớm, thậm chí trước khi hàng thật sự lên kệ. Chi tiết cách xét cần hỏi đại lý tại nước đó.
Ba kiểu đặt tên chữ Hán
Mỗi kiểu có điểm mạnh và rủi ro riêng. Ví dụ dưới đây đều là tên giả định, mô tả cách làm, không phải gợi ý chữ cụ thể:
| Kiểu | Cách làm | Điểm mạnh | Rủi ro |
|---|---|---|---|
| Theo âm | Chọn các chữ Hán có cách đọc gần với tên gốc | Gắn chặt với tên gốc; khách nghe là nhận ra | Chữ được chọn có thể mang nghĩa xấu, vô nghĩa hoặc trùng tên có sẵn |
| Theo nghĩa | Dịch ý nghĩa của tên gốc sang chữ Hán | Dễ nhớ, dễ có nghĩa đẹp | Mất liên hệ âm với tên gốc; nghĩa dịch có thể là từ mô tả, khó bảo hộ |
| Kết hợp | Chọn chữ vừa gần âm vừa có nghĩa tốt, hợp với sản phẩm | Cân bằng cả nhận diện lẫn ý nghĩa | Khó tìm; cần người giỏi cả ngôn ngữ lẫn thị trường |
| Tên mới hoàn toàn | Đặt một tên chữ Hán không liên quan tên gốc | Tự do chọn tên mạnh, dễ đăng ký | Khách không liên hệ được với nhãn gốc; phải xây nhận diện lại |
Kiểu kết hợp thường được ưa chuộng, nhưng tốn công nhất. Dù chọn kiểu nào, hãy kiểm từng chữ: nghĩa riêng của chữ, nghĩa khi ghép, cách đọc ở các phương ngữ chính của thị trường, và có trùng với tên nhãn quen thuộc nào không.
Những chỗ hay hỏng khi chọn chữ Hán
Dùng âm Hán Việt làm gốc. Người Việt hay nghĩ theo âm Hán Việt, nhưng người mua ở thị trường chữ Hán đọc theo tiếng của họ. Một tên nghe hay theo âm Hán Việt có thể đọc lên theo tiếng phổ thông hay tiếng Quảng hoàn toàn khác.
Chỉ kiểm một phương ngữ. Cùng một chữ Hán, cách đọc ở các vùng khác nhau. Bán ở Hồng Kông, Singapore hay Malaysia nên kiểm cả cách đọc của cộng đồng nói tiếng Quảng, tiếng Phúc Kiến tuỳ thị trường.
Quên chữ giản thể và phồn thể. Trung Quốc đại lục dùng chữ giản thể; Đài Loan, Hồng Kông, Ma Cao dùng chữ phồn thể. Một tên có thể cần được đăng ký ở dạng phù hợp với từng nơi. Hỏi đại lý tại từng thị trường về việc hai dạng được xét là một hay hai dấu hiệu.
Chọn chữ quá thông dụng hoặc quá mô tả. Những chữ chỉ "ngon", "tươi", "thơm", "Việt" rất hấp dẫn nhưng yếu về khả năng phân biệt, và rất dễ trùng với nhãn có sẵn.
Không kiểm nghĩa khi đọc liền. Hai chữ đẹp riêng lẻ có thể ghép thành một cụm có nghĩa không hay, hoặc đọc lên gần với một từ nhạy cảm.
Ai được đặt tên chữ Hán: đừng để nhà phân phối tự làm
Trong thực tế, người đề xuất tên chữ Hán thường là nhà phân phối hoặc nhà nhập khẩu tại thị trường đó, vì họ hiểu ngôn ngữ và khách hàng. Điều này không sai; vấn đề là ai đứng tên đăng ký và ai sở hữu cái tên. Nếu nhà phân phối tự đặt, tự dùng, rồi tự nộp đơn đứng tên họ, khi quan hệ hợp tác chấm dứt, bạn có thể mất tên chữ Hán ở thị trường quan trọng nhất.
Cách làm an toàn: mời nhà phân phối đề xuất tên, nhưng ghi rõ trong hợp đồng hoặc văn bản thoả thuận rằng mọi tên chữ Hán, phiên âm, bản dịch dùng cho sản phẩm của bạn thuộc về bạn, do bạn đứng tên đăng ký, và nhà phân phối không được nộp đơn cho các tên đó hoặc tên tương tự. Sau đó chính bạn, qua đại lý tại nước đó hoặc qua đơn quốc tế, nộp đơn cho tên đã chốt.
Nếu tên do một công ty đặt tên hoặc người làm tự do đặt cho bạn, cũng cần thoả thuận rõ quyền đối với tên và các phương án bị loại. Những tên bị loại nằm trong tay người khác có thể quay lại cạnh tranh với bạn về sau.
Đưa tên chữ Hán vào đơn đăng ký
Có hai đường chính, chọn theo kế hoạch thị trường và thời gian:
- Chốt tên chữ Hán sau khi kiểm nghĩa, kiểm cách đọc và tra trùng ở thị trường đến.
- Quyết định nộp tên chữ Hán như một nhãn riêng, hay ghép cùng tên chữ Latinh trong một mẫu. Thường nên nộp riêng, để mỗi tên được bảo hộ độc lập.
- Nếu đi Madrid: cần một đơn hoặc văn bằng ở Việt Nam cho đúng mẫu tên chữ Hán làm đơn cơ sở. Trong đơn ở Việt Nam, khai phiên âm và dịch nghĩa theo hướng dẫn của Cục Sở hữu trí tuệ; đơn quốc tế cũng có phần khai phiên âm Latinh và dịch nghĩa.
- Nếu nộp trực tiếp ở thị trường đó qua đại lý: không cần đơn cơ sở ở Việt Nam, có thể nộp nhanh hơn. Thường là đường được chọn khi cần giữ chỗ gấp.
- Với thị trường dùng cả giản thể và phồn thể, hỏi đại lý có cần nộp cả hai dạng không.
- Sau khi nộp, đưa tên chữ Hán vào bảng theo dõi nhãn hiệu cùng với nhãn chữ Latinh, ghi rõ nước, số đơn, ngày nộp.
Đường Madrid tiện khi bạn cần cùng tên chữ Hán ở nhiều nơi trong hệ thống. Đường nộp trực tiếp tiện khi cần nhanh ở một thị trường. Nhiều doanh nghiệp kết hợp: nộp trực tiếp ở thị trường gấp nhất trước, rồi đi Madrid sau.
Ví dụ giả định: bánh pía sang Đài Loan và đại lục
Ví dụ giả định: một cơ sở ở Cần Thơ làm bánh pía, dùng nhãn chữ Latinh không dấu, chuẩn bị bán qua một nhà nhập khẩu ở Đài Loan và thử nghiệm qua sàn ở Trung Quốc đại lục. Nhà nhập khẩu gửi sang ba phương án tên chữ Hán: một phương án theo âm, một theo nghĩa "bánh ngọt quê nhà", một phương án kết hợp.
Cơ sở nhờ hai người quen, một ở Đài Loan và một ở đại lục, đọc thử. Phương án theo nghĩa bị cả hai nhận xét là quá giống mô tả sản phẩm, gần như ai bán bánh cũng có thể dùng. Phương án theo âm đọc lên ổn ở tiếng phổ thông, nhưng một chữ trong đó mang sắc thái không hay khi đứng riêng. Phương án kết hợp được cả hai người đánh giá dễ nhớ, không có nghĩa xấu.
Cơ sở chốt phương án kết hợp, viết bằng chữ phồn thể cho Đài Loan và chữ giản thể cho đại lục, nhờ đại lý tại từng nơi tra trùng rồi nộp trực tiếp ở hai nơi: Đài Loan không thuộc hệ thống Madrid nên chỉ có đường này, còn ở đại lục thì nộp trực tiếp vì cần nhanh. Hợp đồng với nhà nhập khẩu được bổ sung điều khoản ghi rõ tên chữ Hán thuộc về cơ sở. Một năm sau, khi đã có văn bằng Việt Nam cho mẫu chữ Hán làm đơn cơ sở, cơ sở mới tính đến Madrid cho các thị trường khác có cộng đồng người Hoa.
Tên chữ Hán của mình đã bị người khác dùng hoặc đăng ký
Nếu phát hiện tên chữ Hán mà khách đang dùng để gọi sản phẩm của bạn đã có người khác nộp đơn hoặc được cấp văn bằng, trước hết hãy gom chứng cứ: bạn đã dùng tên đó từ bao giờ, ở đâu; quan hệ giữa bạn và người nộp đơn, nếu đó là đối tác cũ; tài liệu cho thấy họ biết sản phẩm của bạn. Những chứng cứ này quyết định khả năng phản đối, yêu cầu huỷ hay đàm phán.
Tuỳ luật của thị trường đó và giai đoạn của đơn, có thể có các hướng như phản đối đơn khi còn trong thời hạn, yêu cầu huỷ văn bằng vì đăng ký với dụng ý xấu, yêu cầu chấm dứt vì không sử dụng. Các hướng này cần đại lý tại nước đó đánh giá. Với tranh chấp có giá trị lớn, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được tư vấn toàn cảnh trước khi chọn đường.
Trong lúc chờ, cân nhắc đăng ngay một tên chữ Hán thay thế để có thứ dùng hợp pháp, và thống nhất với nhà phân phối chuyển sang tên mới. Đây không phải chịu thua; đó là cách giữ cho việc bán hàng không bị gián đoạn trong khi tranh chấp kéo dài. Danh mục về nhãn Việt bị đăng ký trước ở nước ngoài của trang có bài riêng về các đường xử lý.
Câu hỏi thường gặp
Đã đăng ký tên chữ Latinh ở Trung Quốc thì có cần đăng ký tên chữ Hán không?
Thường là có, nếu bạn bán hàng thật ở đó. Tên chữ Latinh và tên chữ Hán thường được xét là hai dấu hiệu khác nhau. Khách và nhà phân phối sẽ dùng tên chữ Hán, nên tên đó cần được bảo hộ riêng.
Có thể nộp Madrid cho tên chữ Hán không?
Được, nếu có đơn hoặc văn bằng ở Việt Nam cho đúng mẫu tên chữ Hán làm đơn cơ sở. Nếu chưa có, cách nhanh hơn thường là nộp trực tiếp ở thị trường đó qua đại lý.
Nên chọn tên chữ Hán theo âm hay theo nghĩa?
Không có câu trả lời chung. Theo âm giữ liên hệ với tên gốc, theo nghĩa dễ nhớ. Kiểu kết hợp cân bằng hơn nhưng khó tìm. Quan trọng là tên cuối cùng không mang nghĩa xấu, không quá mô tả và không trùng nhãn có sẵn.
Nhà phân phối đã tự đặt tên chữ Hán và dùng lâu rồi thì làm sao?
Kiểm ngay xem họ đã nộp đơn cho tên đó chưa và đứng tên ai. Nếu chưa, thoả thuận bằng văn bản rằng tên thuộc về bạn và bạn sẽ đứng tên đăng ký, rồi nộp đơn sớm. Nếu họ đã nộp, cần đàm phán chuyển nhượng hoặc nhờ người làm nghề đánh giá các hướng khác.
Chữ giản thể và phồn thể có phải đăng ký hai lần không?
Tuỳ thị trường và cách cơ quan nước đó xét hai dạng chữ. Bán ở cả đại lục và Đài Loan hoặc Hồng Kông thì gần như chắc phải nộp ở từng nơi; dạng chữ nộp nên khớp với dạng người dân nơi đó dùng. Hỏi đại lý tại từng nơi.
Có nên nộp tên chữ Hán trước khi bắt đầu bán hàng không?
Ở những thị trường áp dụng chặt nguyên tắc nộp đơn trước, nộp sớm là cách phòng hiệu quả nhất. Chi phí một đơn thường nhỏ hơn nhiều so với chi phí tranh chấp khi tên đã bị người khác đăng ký.