Đăng ký nhãn hiệu với dụng ý xấu là việc nộp đơn không nhằm kinh doanh thật bằng nhãn đó, mà để chặn chủ nhãn thật vào thị trường, ép họ trả tiền mua lại, hoặc lợi dụng uy tín họ đã gây dựng. Nhiều nước coi đây là căn cứ để từ chối, phản đối hoặc huỷ bỏ đăng ký, kể cả khi người đứng tên nộp đơn trước bạn.
Không có một định nghĩa thống nhất trên thế giới, và mỗi nước đánh giá theo cách riêng. Nhưng các dấu hiệu mà cơ quan nhãn hiệu, toà án hay xem xét khá giống nhau. Bài này giúp bạn nhận ra những dấu hiệu đó trong hồ sơ của người đứng tên, hiểu đường huỷ bỏ khác gì phản đối, và chuẩn bị hồ sơ sao cho lập luận dụng ý xấu đứng vững.
Dụng ý xấu được hiểu thế nào trong luật nhãn hiệu
Ở mức nguyên lý, dụng ý xấu là trạng thái của người nộp đơn tại thời điểm nộp: họ biết hoặc buộc phải biết nhãn thuộc về người khác, và nộp đơn vì mục đích không chính đáng. Vì không ai đọc được ý nghĩ, cơ quan xét suy luận từ hoàn cảnh khách quan: người nộp đơn là ai, quan hệ với bạn thế nào, nộp vào lúc nào, nộp bao nhiêu đơn, và sau đó làm gì với văn bằng.
Cần phân biệt dụng ý xấu với việc tình cờ trùng tên. Một doanh nghiệp ở nước khác tự nghĩ ra cái tên giống tên bạn, cho hàng hoá của họ, mà không biết gì về bạn, thì không có dụng ý xấu, dù bạn có thể rất khó chịu. Trường hợp này thường phải xử lý bằng nguyên tắc ai nộp trước, dùng trước, hoặc thương lượng cùng tồn tại.
Một điểm nữa: luật mỗi nước đặt căn cứ dụng ý xấu ở những chỗ khác nhau. Có nơi là căn cứ từ chối ngay khi thẩm định, có nơi là căn cứ phản đối, có nơi là căn cứ huỷ bỏ hoặc tuyên bố vô hiệu, có nơi dùng cả ba. Có nơi xét nghiêm hơn với người nộp hàng loạt không có ý định sử dụng. Đại lý tại nước đó sẽ chỉ ra căn cứ chính xác áp dụng cho trường hợp của bạn.
Những dấu hiệu cơ quan các nước hay xem xét
Người nộp đơn biết nhãn của bạn trước khi nộp. Từng là đối tác, từng gặp ở hội chợ, từng hỏi giá, từng nhận mẫu hàng, hoặc nhãn của bạn đã xuất hiện công khai ở thị trường của họ.
Thời điểm nộp đơn đáng ngờ. Ngay sau một cuộc đàm phán thất bại, ngay sau khi hàng của bạn lên kệ, ngay sau khi báo chí nước họ đưa tin về sản phẩm của bạn.
Sao chép trọn vẹn. Không chỉ trùng chữ, mà trùng cả logo, màu sắc, kiểu chữ, thậm chí khẩu hiệu. Sự trùng khớp đến từng chi tiết khó giải thích bằng tình cờ.
Danh mục nhãn khác của người nộp. Đứng tên hàng chục, hàng trăm nhãn của nhiều doanh nghiệp nước ngoài khác nhau, nhiều ngành không liên quan. Đây là hình mẫu của người đầu cơ nhãn.
Không có hoạt động kinh doanh thật. Không sản xuất, không bán hàng mang nhãn đó, không có cửa hàng hay kênh bán. Văn bằng nằm im chờ người mua.
Hành vi sau khi có văn bằng. Gửi thư gạ bán lại với giá cao, đe doạ chặn hàng, khiếu nại gỡ gian hàng của bạn trên sàn, hoặc tìm cách làm nhà phân phối độc quyền với điều kiện bất lợi cho bạn.
Huỷ bỏ, tuyên bố vô hiệu khác phản đối ở đâu
Khi đơn của người kia đã thành văn bằng, đường phản đối trước khi cấp đã đóng ở hầu hết các nước. Bạn chuyển sang thủ tục huỷ bỏ hoặc tuyên bố vô hiệu, tên gọi tuỳ nước.
| Khía cạnh | Phản đối | Huỷ bỏ, tuyên bố vô hiệu |
|---|---|---|
| Giai đoạn | Đơn đang công bố, chưa có văn bằng | Văn bằng đã cấp và đang có hiệu lực |
| Nơi giải quyết | Cơ quan nhãn hiệu | Cơ quan nhãn hiệu, có nước giao toà án hoặc cả hai |
| Thời hạn được yêu cầu | Ngắn, tính bằng tháng sau công bố | Tuỳ căn cứ: có căn cứ bị giới hạn số năm sau khi cấp, có căn cứ không giới hạn khi chứng minh được dụng ý xấu, tuỳ nước |
| Vị thế của người đứng tên | Chưa có quyền | Được coi là chủ nhãn hợp pháp cho tới khi có quyết định khác |
| Thời gian và chi phí | Thường ít hơn | Thường nhiều hơn, có thể kéo dài nhiều năm nếu kháng cáo |
Về nhãn được coi là nổi tiếng, Công ước Paris yêu cầu các nước không đặt thời hạn cho việc đòi huỷ hoặc cấm sử dụng những đăng ký được thực hiện với dụng ý xấu. Với nhãn thông thường, thời hạn do luật từng nước quy định; hãy hỏi đại lý trước khi giả định mình còn thời gian.
Các bước đi đường huỷ bỏ vì dụng ý xấu
Trình tự tham khảo, điều chỉnh theo luật và thực tiễn của nước có tranh chấp:
- Nhờ đại lý xác nhận căn cứ dụng ý xấu có trong luật nước đó, thuộc thủ tục nào, nộp ở đâu, và thời hạn còn bao lâu.
- Tra toàn bộ danh mục nhãn của người đứng tên để tìm hình mẫu đầu cơ; lưu kết quả có ngày.
- Gom chứng cứ chứng minh họ biết nhãn của bạn: email, hợp đồng, thư hỏi hàng, ảnh hội chợ, tài liệu cho thấy nhãn của bạn đã được biết ở nước họ.
- Thu thập chứng cứ về hành vi sau đăng ký: thư gạ bán, đe doạ, khiếu nại trên sàn. Không chủ động gạ họ đưa giá chỉ để lấy chứng cứ nếu đại lý chưa đồng ý cách làm.
- Cùng đại lý soạn đơn yêu cầu, chọn căn cứ chính và căn cứ phụ như quyền tác giả với logo hay căn cứ người đại diện, nếu có.
- Nộp đơn của chính mình ở nước đó song song, để khi văn bằng của họ bị huỷ thì bạn đã có vị trí tiếp theo.
- Theo dõi phản hồi, chuẩn bị cho các vòng trao đổi và khả năng kháng cáo.
Bước 6 hay bị bỏ quên. Huỷ được văn bằng của người kia mà không có đơn của mình thì khoảng trống đó có thể bị người thứ ba chen vào.
Đầu cơ nhãn hàng loạt: sức mạnh của chứng cứ tập thể
Người đầu cơ nhãn hiếm khi chỉ nhắm vào một doanh nghiệp. Nếu tra danh mục nhãn của họ, bạn có thể thấy tên của nhiều doanh nghiệp Việt khác, hoặc doanh nghiệp từ nhiều nước. Chính danh mục đó là chứng cứ mạnh nhất cho dụng ý xấu, vì khó có lời giải thích chính đáng nào cho việc một người đứng tên hàng trăm nhãn nổi tiếng hoặc đặc thù của người khác.
Khi phát hiện tình huống này, liên hệ hiệp hội ngành hàng hoặc cơ quan thương vụ Việt Nam ở nước đó có thể giúp kết nối các doanh nghiệp cùng bị ảnh hưởng. Các doanh nghiệp có thể chia sẻ chứng cứ về hình mẫu hành vi, chia sẻ kinh nghiệm làm việc với đại lý, và trong một số trường hợp phối hợp hành động. Mỗi vụ vẫn là hồ sơ riêng, nhưng không ai phải bắt đầu từ con số không.
Một số nước đã có xu hướng xử lý nghiêm hơn với đơn đăng ký hàng loạt không nhằm sử dụng, kể cả từ chối ngay ở giai đoạn thẩm định. Chính sách này thay đổi theo thời gian; hỏi đại lý về thực tiễn hiện hành để biết lập luận nào đang được cơ quan nước đó đón nhận tốt.
Ví dụ giả định: dựng một hồ sơ dụng ý xấu từ những mảnh rời
Ví dụ giả định: một hợp tác xã ở Đắk Lắk bán cà phê rang xay dưới nhãn “Buôn Sương” (tên giả định), có văn bằng ở Việt Nam từ nhiều năm. Năm thứ nhất, họ dự một hội chợ ở nước ngoài, gặp một công ty thương mại địa phương, gửi mẫu và bảng giá. Hai bên không ký được hợp đồng. Một năm sau, khi một chuỗi siêu thị ở nước đó muốn nhập hàng, hợp tác xã mới biết nhãn “Buôn Sương” kèm nguyên logo hạt cà phê đã được công ty thương mại kia đăng ký, nộp đơn chỉ vài tuần sau hội chợ.
Hồ sơ dụng ý xấu được dựng từ những mảnh rời: danh sách khách tham quan gian hàng do ban tổ chức hội chợ cung cấp, email gửi mẫu và bảng giá có ngày, biên nhận chuyển phát mẫu hàng, văn bằng Việt Nam, file gốc thiết kế logo kèm hợp đồng thuê thiết kế. Đại lý tra thêm và thấy công ty kia đứng tên một loạt nhãn đặc sản của nhiều nước, không có hoạt động bán hàng nào. Khi hợp tác xã liên hệ, công ty đó đề nghị bán lại nhãn với một khoản tiền lớn.
Mỗi mảnh riêng lẻ chưa đủ, nhưng ghép lại theo dòng thời gian thì bức tranh rõ ràng: họ biết nhãn, nộp đơn ngay sau khi biết, chép nguyên thiết kế, không kinh doanh, và gạ bán. Đó là kiểu hồ sơ mà nhiều cơ quan nhãn hiệu xem xét nghiêm túc. Kết quả cuối cùng vẫn tuỳ luật và cách đánh giá của nước đó, nên hợp tác xã đồng thời nộp đơn của mình để sẵn sàng khi văn bằng kia bị huỷ.
Những việc không nên làm, dù đang bức xúc
Lập luận dụng ý xấu dựa trên việc bạn là bên ngay thẳng. Đừng tự làm yếu vị thế đó:
- Không đăng ký chặn ngược tên, nhãn của người đứng tên hay của doanh nghiệp họ ở bất kỳ nước nào.
- Không giả danh khách hàng, nhà đầu tư để dụ họ khai nhận ý định; mọi cách thu thập thông tin nên được đại lý xác nhận là hợp pháp ở nước đó.
- Không công khai cáo buộc đích danh trên mạng xã hội, báo chí khi chưa có quyết định của cơ quan có thẩm quyền.
- Không ngừng giao hàng hay vi phạm hợp đồng khác với người đứng tên để gây sức ép, nếu họ là đối tác đang có hợp đồng.
- Không trả tiền mua lại một cách vội vàng chỉ để xong chuyện mà chưa đánh giá căn cứ huỷ bỏ.
Tranh chấp có dấu hiệu dụng ý xấu thường căng thẳng và kéo dài. Một luật sư sở hữu trí tuệ có kinh nghiệm quốc tế giúp bạn giữ được nhịp, chọn đúng lúc thương lượng và đúng lúc kiên quyết.
Câu hỏi thường gặp
Người đứng tên nói họ tự nghĩ ra tên trùng với nhãn của mình thì sao?
Đó là lập luận phổ biến. Cơ quan xét sẽ cân nhắc mức độ trùng, đặc biệt nếu trùng cả logo, kiểu chữ, màu sắc, và mối liên hệ giữa hai bên. Tên càng đặc biệt, như một từ tiếng Việt ít người nước ngoài biết, thì lập luận tình cờ càng khó thuyết phục.
Nếu người đứng tên đã thật sự kinh doanh bằng nhãn đó thì còn là dụng ý xấu không?
Có thể vẫn là dụng ý xấu, vì dụng ý được xét tại thời điểm nộp đơn. Nhưng việc họ đã kinh doanh thật làm vụ việc phức tạp hơn, và cơ quan có thể cân nhắc lợi ích của người tiêu dùng nước đó. Trường hợp này cần đánh giá kỹ với đại lý.
Có cần chứng minh nhãn của mình nổi tiếng ở nước đó không?
Không nhất thiết. Căn cứ dụng ý xấu và căn cứ nhãn nổi tiếng là hai căn cứ khác nhau. Dụng ý xấu tập trung vào hành vi và hiểu biết của người nộp đơn; nhãn nổi tiếng tập trung vào mức độ nhãn được biết đến. Nhiều doanh nghiệp nhỏ thắng nhờ căn cứ dụng ý xấu dù nhãn không nổi tiếng.
Thua ở cơ quan nhãn hiệu thì có kháng cáo được không?
Phần lớn các nước cho phép khiếu nại hoặc khởi kiện quyết định của cơ quan nhãn hiệu, theo thủ tục và thời hạn riêng. Hỏi đại lý ngay khi nhận quyết định về hạn kháng cáo và khả năng thành công, vì thời hạn này thường ngắn.
Bên kia đề nghị bán lại nhãn thì có làm yếu hồ sơ huỷ bỏ không?
Ngược lại, lời gạ bán với giá cao thường là một chứng cứ cho dụng ý xấu. Hãy lưu nguyên văn và không trả lời theo cảm xúc. Bạn vẫn có thể cân nhắc mua lại nếu đó là đường hiệu quả nhất, nhưng nên quyết định sau khi đã đánh giá căn cứ huỷ bỏ.
Có thể yêu cầu bồi thường khi huỷ được nhãn bị chiếm không?
Tuỳ luật nước đó và tuỳ thủ tục. Thủ tục huỷ bỏ tại cơ quan nhãn hiệu thường chỉ xử lý số phận văn bằng; bồi thường thiệt hại thường phải qua toà án. Cần chứng từ về thiệt hại thực tế và đánh giá chi phí, thời gian kiện trước khi theo đuổi.