Danh mục hàng hoá, dịch vụ trong đơn Madrid phải là bản dịch nằm gọn trong phạm vi danh mục của đơn hoặc văn bằng Việt Nam, đồng thời đủ cụ thể để WIPO phân loại được và các nước chỉ định chấp nhận. Dịch rộng hơn gốc thì Cục không xác nhận; dịch mơ hồ thì WIPO hoặc nước chỉ định gửi thư yêu cầu làm rõ. Hai cái bẫy này nằm ở hai đầu, và người dịch phải đi giữa.
Bài này chỉ bàn danh mục ở góc khớp đơn cơ sở khi ra nước ngoài. Cách viết danh mục cho đơn trong nước ngay từ đầu là việc của đơn Việt Nam; nếu đơn gốc viết chưa tốt, nhiều khi sửa từ gốc sẽ đỡ hơn cố xoay xở ở bản dịch.
Vì sao danh mục là phần dễ hỏng nhất của đơn Madrid
Mẫu nhãn, chủ đơn, số đơn cơ sở là những thứ chép lại được. Danh mục thì không chép được, vì phải chuyển từ tiếng Việt sang một ngôn ngữ khác, và mỗi từ có thể rộng hơn hoặc hẹp hơn từ gốc một chút. Chỉ cần một dòng rộng hơn, Cục có thể không xác nhận dòng đó; chỉ cần một dòng mơ hồ, WIPO có thể gửi thư báo thiếu sót.
Danh mục còn là phần quyết định bạn được bảo hộ cái gì ở nước ngoài. Viết hẹp quá thì an toàn khi nộp nhưng để hở sản phẩm sẽ bán sau này. Viết rộng quá thì dễ vướng nhãn có trước ở nước chỉ định, vì càng nhiều hàng hoá thì càng nhiều khả năng đụng người khác. Người dịch vì thế không chỉ là người biết ngoại ngữ, mà phải hiểu sản phẩm và hiểu cách các cơ quan nhãn hiệu đọc danh mục.
Một điều ít người để ý: danh mục bằng ngôn ngữ đơn là bản gốc của đăng ký quốc tế. Khi nước chỉ định thẩm định, khi đối tác tranh luận về phạm vi, hay khi bạn cần chứng minh sản phẩm của mình nằm trong bảo hộ, người ta đọc bản này chứ không đọc đơn tiếng Việt. Câu chữ ở đây đi theo bạn nhiều năm.
Nguyên tắc khớp gốc: hẹp hơn được, rộng hơn không
Mỗi dòng tiếng Anh phải tìm được "cha" trong danh mục gốc. Khi rà, bạn đặt hai cột cạnh nhau và với mỗi dòng trong bản dịch, chỉ ra dòng tương ứng trong đơn Việt Nam. Dòng nào không chỉ ra được là dòng có nguy cơ bị coi là rộng hơn gốc.
Từ chung trong gốc cho phép từ cụ thể trong bản dịch. Ví dụ giả định: đơn gốc ghi "cà phê" ở nhóm 30, bản dịch ghi riêng "ground coffee" và "coffee beans" vẫn nằm trong phạm vi. Ngược lại, đơn gốc chỉ ghi "cà phê hoà tan" thì bản dịch không được ghi chung "coffee".
Không thêm nhóm, không đổi nhóm. Sản phẩm phân loại ở nhóm nào trong đơn gốc thì bản dịch giữ nhóm đó. Nếu phát hiện đơn gốc xếp nhầm nhóm, đừng tự sửa trong đơn quốc tế; trao đổi với người làm nghề về cách xử lý ở đơn trong nước.
Văn bằng đã thu hẹp thì theo bản đã thu hẹp. Nếu trong quá trình thẩm định trong nước bạn đã chấp nhận bỏ bớt hàng hoá để được cấp, danh mục làm trần là danh mục trên văn bằng, không phải danh mục lúc nộp.
Một vài cặp dịch dễ sai và cách nghĩ
Các ví dụ dưới là giả định, chỉ để minh hoạ cách nghĩ. Thuật ngữ cuối cùng nên tra lại trong cơ sở dữ liệu thuật ngữ hàng hoá, dịch vụ mà WIPO chấp nhận và hỏi người làm nghề khi cần.
| Cụm trong đơn gốc | Bản dịch dễ ra | Vấn đề | Hướng nghĩ |
|---|---|---|---|
| bánh tráng | rice paper | Dễ hiểu nhầm là giấy, thuộc nhóm khác | Ghi rõ là loại ăn được, kiểm thuật ngữ được chấp nhận |
| nước mắm | fish sauce | Thường ổn, nhưng cần đúng nhóm gia vị | Giữ cụm phổ biến, tra xác nhận |
| đồ thủ công mỹ nghệ | handicrafts | Quá chung, không biết làm bằng gì, dùng làm gì | Tách theo chất liệu và công dụng cụ thể có trong gốc |
| phụ kiện điện thoại | phone accessories | Chữ "phụ kiện" bị nhiều nơi coi là mơ hồ | Liệt kê cụ thể như ốp, cáp sạc nếu gốc có |
| dịch vụ mua bán | trading services | Không rõ mua bán gì, cho ai | Diễn đạt theo dịch vụ bán lẻ, bán buôn của mặt hàng cụ thể nếu gốc cho phép |
| và các sản phẩm tương tự | and similar products | Hầu như luôn bị coi là không rõ | Bỏ đuôi này, liệt kê cụ thể |
Điều chung của các cặp trên là: dịch theo nghĩa thương mại mà người thẩm định nước ngoài hiểu, không dịch từng chữ. Nhưng nghĩa đó vẫn phải nằm trong phạm vi của chữ tiếng Việt gốc.
Từ mơ hồ và thuật ngữ bao trùm
Mỗi cơ quan nhãn hiệu có độ khắt khe riêng với từ ngữ trong danh mục. Có nơi chấp nhận tiêu đề nhóm theo bảng phân loại Nice như một cách viết bao trùm, có nơi đòi liệt kê cụ thể. Một số nước nổi tiếng kỹ tính về danh mục, gửi từ chối tạm thời chỉ vì một từ không rõ. Nguyên lý ấy bạn nên biết, còn chi tiết từng nước thì kiểm với đại lý tại nước đó.
Ở tầng WIPO, khi gặp thuật ngữ quá mơ hồ để phân loại, hoặc không hiểu được, WIPO gửi thư cho Cục và chủ đơn đề nghị làm rõ. Khi gặp hàng hoá xếp sai nhóm, WIPO đề xuất xếp lại. Cả hai đều tốn thời gian, và nếu không xử lý trong thời hạn ghi trong thư thì phần đó có thể bị loại.
Cách phòng hiệu quả là dùng các thuật ngữ đã có trong cơ sở dữ liệu thuật ngữ mà WIPO duy trì cho hệ thống Madrid. Công cụ này cho tìm theo từ, xem nhóm, và cho biết thuật ngữ nào được nhiều cơ quan thành viên chấp nhận. Thuật ngữ có sẵn trong đó không bảo đảm mọi nước chấp nhận, nhưng giảm mạnh khả năng bị hỏi lại ở tầng WIPO.
Với sản phẩm đặc thù Việt Nam không có tên chuẩn, như một loại bánh địa phương, bạn có thể mô tả bằng cụm chung đúng bản chất kèm tên riêng trong ngoặc, ví dụ giả định "rice cakes (bánh tét)". Cách này giúp người đọc nước ngoài hiểu, nhưng vẫn phải nằm trong chữ gốc của đơn Việt Nam.
Giới hạn danh mục riêng cho từng nước
Đơn Madrid cho phép một danh mục chung, rồi giới hạn hẹp hơn cho một số nước chỉ định. Điều này hữu ích khi bạn chỉ cần bảo hộ đầy đủ ở thị trường chính, còn ở thị trường phụ chỉ cần vài sản phẩm chủ lực. Danh mục ngắn ở một nước cũng giảm khả năng đụng nhãn có trước ở nước đó, và với nước tính phí theo nhóm thì có thể giảm phí.
Ví dụ giả định: một cơ sở ở Lâm Đồng có đơn gốc gồm cà phê, trà và dịch vụ quán cà phê. Ra nước ngoài, họ chỉ định ba thị trường. Với thị trường có kế hoạch mở quán, họ giữ đủ danh mục; với hai thị trường chỉ xuất khẩu hạt, họ giới hạn danh mục còn cà phê và trà. Cả ba vẫn nằm trong phạm vi đơn gốc.
Giới hạn phải viết rõ, gắn với đúng nước. Một lỗi hay gặp là ghi giới hạn bằng cách liệt kê những gì bỏ đi thay vì những gì giữ lại, khiến người đọc khó hiểu phạm vi thật. Cách an toàn là ghi lại danh sách giữ lại cho nước đó, đủ nhóm và đủ thuật ngữ.
Hai mảng hay vướng: bán hàng trực tuyến và phần mềm
Doanh nghiệp bán hàng qua mạng hay muốn bảo hộ "dịch vụ bán hàng" ở nhóm 35. Nhưng dịch vụ bán lẻ, bán buôn thường phải gắn với loại hàng hoá cụ thể mới được nhiều nơi chấp nhận. Nếu đơn gốc chỉ ghi chung "mua bán hàng hoá", bản dịch khó vừa khớp gốc vừa đủ rõ. Trường hợp này, đơn gốc thường là chỗ cần sửa trước.
Phần mềm là mảng thứ hai. Ứng dụng tải về cài trên máy thường được xếp vào nhóm 9, còn phần mềm cung cấp qua mạng như một dịch vụ thường nằm ở nhóm 42. Một startup có app bán ra Đông Nam Á mà đơn gốc chỉ có nhóm 9 sẽ không thể thêm nhóm 42 trong đơn quốc tế, dù cách kinh doanh thật là thu phí thuê bao. Câu hỏi "sản phẩm của mình thật sự là gì" nên được trả lời trước khi nộp đơn trong nước, không phải lúc dịch.
Với cả hai mảng, mô tả theo chức năng giúp người thẩm định hiểu: phần mềm dùng để làm gì, dịch vụ bán lẻ mặt hàng gì. Câu chữ kiểu "phần mềm" hay "giải pháp công nghệ" một mình thường bị coi là quá rộng ở nhiều nước.
Quy trình dịch và rà danh mục
Một quy trình đơn giản mà doanh nghiệp vừa và nhỏ làm được:
- Lấy danh mục gốc từ đơn hoặc văn bằng Việt Nam, đúng bản mới nhất nếu đã bị thu hẹp.
- Đánh số từng dòng trong danh mục gốc theo nhóm.
- Người hiểu sản phẩm viết bản nháp tiếng Anh, mỗi dòng ghi số dòng gốc tương ứng.
- Tra từng thuật ngữ trong cơ sở dữ liệu thuật ngữ của WIPO, thay từ tự dịch bằng thuật ngữ đã được chấp nhận khi phù hợp.
- Người thứ hai đọc ngược bản tiếng Anh về tiếng Việt và so với gốc để tìm dòng rộng hơn.
- Xoá các đuôi mơ hồ như "và các sản phẩm tương tự", "phụ kiện" không nói rõ.
- Quyết định danh mục giới hạn cho từng nước chỉ định nếu cần, ghi rõ theo nước.
Nếu danh mục gốc quá chung, quá cũ, hoặc dùng nhiều từ địa phương, việc tốt nhất có khi là nộp một đơn trong nước mới với danh mục viết lại sạch sẽ, rồi đi Madrid từ đơn mới. Quyết định kiểu đó nên bàn với người làm nghề sở hữu công nghiệp trước khi chốt.
Câu hỏi thường gặp
Có thể dùng tiêu đề nhóm Nice trong đơn Madrid không?
Về hình thức có thể, nếu tiêu đề đó nằm trong phạm vi đơn gốc. Nhưng một số nước chỉ định coi tiêu đề nhóm là quá chung và đòi liệt kê cụ thể. Cách an toàn hơn là dùng thuật ngữ cụ thể đã được chấp nhận trong cơ sở dữ liệu của WIPO.
Đơn gốc tiếng Việt viết sai nhóm thì có sửa trong đơn quốc tế được không?
Không nên tự sửa, vì đơn quốc tế phải khớp gốc. WIPO có thể tự đề xuất xếp lại nhóm khi kiểm tra. Nếu nhầm nhóm ảnh hưởng phạm vi, bạn trao đổi với người làm nghề về cách xử lý ở đơn trong nước trước.
Có nên thuê dịch thuật thông thường để dịch danh mục không?
Người dịch thông thường giỏi ngôn ngữ nhưng ít khi quen cách cơ quan nhãn hiệu đọc danh mục. Nếu thuê, bạn nên cho họ tra thuật ngữ chuẩn của WIPO và có người hiểu sản phẩm rà lại từng dòng so với gốc.
Danh mục quốc tế ngắn hơn đơn gốc có làm yếu bảo hộ ở Việt Nam không?
Không. Bảo hộ ở Việt Nam dựa trên văn bằng Việt Nam. Danh mục quốc tế chỉ quyết định phạm vi ở các nước chỉ định. Bạn có thể giữ danh mục rộng ở trong nước và chọn danh mục hẹp hơn khi đi ra.
Thêm sản phẩm mới vào đăng ký quốc tế sau này được không?
Không thêm được vào đăng ký quốc tế đã có. Muốn bảo hộ sản phẩm mới ở nước ngoài, bạn cần đơn trong nước cho sản phẩm đó rồi nộp đơn quốc tế mới, hoặc nộp trực tiếp ở nước cần thiết.
Tên đặc sản không có từ tiếng Anh thì dịch thế nào?
Thường dùng một cụm chung mô tả đúng bản chất sản phẩm, có thể kèm tên tiếng Việt trong ngoặc. Cụm chung giúp phân loại và thẩm định, tên riêng giúp nhận diện, và cả hai phải nằm trong phạm vi chữ của đơn gốc.