Ký hiệu ® trên bao bì cho người mua và cơ quan ở nước bán hàng biết rằng nhãn đã được đăng ký ở chính nước đó. Văn bằng Việt Nam chỉ cho phép bạn dùng ® một cách chính xác ở Việt Nam; ở nước chưa có văn bằng, nên dùng ™ hoặc không dùng ký hiệu nào. Ở một số nước, ghi ® cho nhãn chưa được đăng ký tại đó có thể bị coi là khai sai và bị xử lý.
Chuyện tưởng nhỏ này gặp rất nhiều ở doanh nghiệp xuất khẩu lần đầu: thiết kế bao bì làm cho thị trường trong nước, đã có văn bằng Việt Nam nên in ®, rồi dùng luôn bao bì đó cho hàng xuất. Bài này giải thích ký hiệu nào hợp với tình trạng nhãn ở từng nước, rủi ro khi in sai, và cách xử lý bao bì dùng chung nhiều thị trường mà không phải in lại liên tục.
® nói gì với người mua và cơ quan nước ngoài
Ký hiệu ® là cách quốc tế quen dùng để báo rằng nhãn đã được đăng ký. Người mua ở nước nhập khẩu đọc ký hiệu đó theo luật của nước họ: nhãn này đã có văn bằng ở đây. Cơ quan quản lý thị trường, đối thủ, nhà bán lẻ cũng hiểu như vậy. Họ không biết, và không có lý do để nghĩ, rằng ® trên hộp hàng ám chỉ một văn bằng ở Việt Nam.
Ký hiệu ™ thì khác. Nó chỉ cho biết bạn coi dấu hiệu đó là nhãn hiệu của mình, không khẳng định đã đăng ký. Ở nhiều nước, ™ có thể dùng tự do, kể cả khi đơn đang chờ hay chưa nộp. Có nước không gán ý nghĩa pháp lý gì cho ™, nhưng nó vẫn có tác dụng thông báo.
Vì vậy, chọn ký hiệu không phải chuyện thẩm mỹ. Đó là một lời khẳng định về tình trạng pháp lý của nhãn ở nơi hàng được bán, và lời khẳng định đó cần đúng.
Một điểm hay bị hiểu nhầm nữa: có văn bằng ở nước bán nhưng chỉ cho một số nhóm hàng. Nếu bạn mở rộng sang loại hàng ngoài danh mục đã đăng ký, ® trên bao bì loại hàng mới đó cũng là khai sai, dù cùng một cái tên.
Ký hiệu nên dùng theo tình trạng nhãn ở nước bán
Bảng dưới là cách chọn an toàn chung. Quy định cụ thể về ký hiệu ở từng nước cần kiểm với đại lý tại nước đó.
| Tình trạng nhãn ở nước bán | Ký hiệu nên dùng | Ghi chú |
|---|---|---|
| Đã có văn bằng tại nước đó, còn hiệu lực | ® | Dùng cho đúng hàng hoá đã đăng ký |
| Đăng ký quốc tế chỉ định nước đó, đã có tuyên bố cấp bảo hộ | ® | Lưu giấy tờ xác nhận bảo hộ tại nước đó |
| Đăng ký quốc tế chỉ định nước đó, còn trong thời hạn xét | ™ | Chờ nước chỉ định cấp bảo hộ rồi mới đổi sang ® |
| Đơn quốc gia đang chờ xét | ™ | Không dùng ® dù đơn sắp được cấp |
| Chưa nộp đơn ở nước đó | ™ hoặc không ký hiệu | Ưu tiên nộp đơn nếu đây là thị trường chính |
| Văn bằng hết hạn, chưa gia hạn | Ngừng dùng ® | Kể cả hàng tồn kho, nên xử lý bao bì |
Một nhãn có thể ở năm tình trạng khác nhau ở năm nước cùng lúc. Bảng theo dõi nhãn theo nước là căn cứ để quyết định ký hiệu, không phải trí nhớ của bộ phận thiết kế.
Rủi ro khi in ® sai nước
Có thể bị xử lý vì khai sai. Một số nước coi việc trình bày nhãn chưa đăng ký như đã đăng ký là vi phạm, có thể bị phạt. Mức độ tuỳ luật từng nước, nhưng đây là rủi ro hoàn toàn tránh được.
Yếu thế khi tranh chấp. Ở một số nước, việc chủ nhãn tự trình bày sai tình trạng đăng ký có thể bị bên kia viện ra để làm yếu lập luận của bạn, thậm chí ảnh hưởng tới quyền đòi bảo hộ.
Nhà nhập khẩu, nhà bán lẻ ngại. Nhà bán lẻ lớn có bộ phận kiểm bao bì. Phát hiện ® không có văn bằng, họ có thể yêu cầu dán đè hoặc trả lô hàng, gây tốn kém và chậm trễ.
Mất uy tín với đối tác chuyên nghiệp. Đối tác thấy ® rồi tra không ra văn bằng sẽ đặt câu hỏi về độ cẩn thận của bạn trong những việc khác.
Bao bì dùng chung cho nhiều nước: các cách xử lý
Doanh nghiệp nhỏ thường không đủ sản lượng để in bao bì riêng cho từng nước. Có vài cách xử lý thường gặp:
- Bỏ hẳn ký hiệu trên phần thiết kế chính; nhãn vẫn được bảo vệ ở nơi có văn bằng, ký hiệu không phải điều kiện để có quyền.
- Dùng ™ trên bao bì chung, và chỉ dùng ® trên bao bì riêng cho thị trường đã có văn bằng.
- Dùng ® kèm một dòng chú thích nhỏ, kiểu nhãn hiệu đã được đăng ký tại một số quốc gia; cách này được nhiều doanh nghiệp quốc tế dùng, nhưng nên hỏi đại lý xem có được chấp nhận ở thị trường của bạn không.
- In ký hiệu ở phần nhãn phụ dán theo thị trường thay vì in trên bao bì gốc.
- Gom thị trường theo tình trạng văn bằng: nhóm đã có văn bằng dùng một bản in, nhóm chưa có dùng bản khác.
Phương án nào cũng cần được ghi trong hướng dẫn thiết kế bao bì, để bộ phận thiết kế và xưởng in không tự ý thêm ký hiệu khi làm lại mẫu.
Tên dòng sản phẩm, slogan, logo phụ: mỗi thứ một tình trạng
Bao bì hiện đại thường có nhiều dấu hiệu cùng lúc: nhãn chính, tên dòng sản phẩm, slogan, biểu tượng phụ. Mỗi dấu hiệu là một nhãn riêng về mặt pháp lý, với tình trạng đăng ký riêng ở từng nước. Những điểm nên lưu ý:
- Nhãn chính có văn bằng không có nghĩa tên dòng sản phẩm in cạnh nó cũng có. Gắn ® cho cả cụm là khai sai cho phần chưa đăng ký.
- Nếu nhãn được đăng ký dạng logo kết hợp chữ, ® nên đặt cạnh đúng tổ hợp đó, không đặt cạnh phần chữ tách rời khi phần chữ chưa được đăng ký riêng.
- Slogan ít khi được đăng ký ở nước ngoài; dùng ™ nếu bạn muốn khẳng định quyền, hoặc để trống.
- Biểu tượng phụ như hình con vật, hoạ tiết đặc trưng cũng có thể là nhãn; nếu chưa đăng ký ở nước đó, không gắn ® cho chúng.
- Khi một dòng sản phẩm mới được nộp đơn ở nước ngoài, cập nhật bảng theo dõi để bộ phận thiết kế biết lúc nào được đổi ký hiệu.
Một bảng nhỏ liệt kê từng dấu hiệu trên bao bì và tình trạng ở từng nước là công cụ đơn giản giúp tránh phần lớn lỗi ký hiệu.
Lợi ích khi ghi ký hiệu đúng
Ghi ® đúng nơi, đúng lúc có lợi thật. Nó báo cho người khác biết nhãn đã có chủ, làm nản lòng người định đặt tên na ná. Ở một số nước, việc chủ nhãn có thông báo tình trạng đăng ký trên hàng hoá ảnh hưởng tới mức bồi thường có thể đòi khi có xâm phạm, vì người vi phạm khó nói rằng mình không biết.
Với nhà bán lẻ và sàn thương mại điện tử, ® đúng kèm số văn bằng tra được là một tín hiệu tin cậy. Nó cũng giúp nhân viên hải quan, cơ quan quản lý thị trường nhanh chóng nhận ra hàng có chủ khi kiểm tra.
Còn ™ dùng đúng ở nơi chưa có văn bằng cho thấy bạn hiểu luật chơi, đồng thời vẫn khẳng định đây là nhãn của bạn. Ở những nước coi trọng việc dùng trước, việc dùng nhãn công khai, nhất quán, kèm ™ là một phần bằng chứng có ích.
Rà bao bì trước khi in lô xuất khẩu
Trình tự này mất ít thời gian nếu bạn đã có bảng theo dõi nhãn theo nước:
- Liệt kê các nước lô bao bì này sẽ đi tới, kể cả nước mà nhà phân phối có thể bán lại.
- Tra bảng theo dõi: ở mỗi nước, nhãn đang ở tình trạng nào, cho những nhóm hàng nào.
- Chọn phương án ký hiệu theo nhóm nước có tình trạng yếu nhất nếu dùng bao bì chung.
- Kiểm phần chữ trên bao bì có trùng đúng mẫu nhãn đã đăng ký không; nhãn đăng ký dạng chữ thì in sai chính tả là đã khác.
- Kiểm các nhãn phụ khác trên bao bì, như tên dòng sản phẩm, slogan, có đang gắn ® mà chưa đăng ký không.
- Ghi lại phiên bản bao bì, ngày in, thị trường dùng, để sau này làm bằng chứng sử dụng.
Bước cuối thường bị bỏ qua nhưng rất có giá trị. Bao bì có ngày in và thị trường rõ ràng là một trong những bằng chứng sử dụng tốt nhất khi cần chứng minh bạn đã dùng nhãn ở một nước.
Ví dụ giả định: một thương hiệu trà ở Lâm Đồng
Ví dụ giả định: một doanh nghiệp trà ở Lâm Đồng có văn bằng nhãn hiệu ở Việt Nam, đăng ký quốc tế chỉ định Nhật Bản và Úc. Nhật Bản đã có tuyên bố cấp bảo hộ, Úc còn trong thời hạn xét. Doanh nghiệp định dùng một mẫu hộp cho Việt Nam, Nhật, Úc và một nước Trung Đông chưa nộp đơn.
Sau khi rà, doanh nghiệp in hộp chung không có ký hiệu trên logo, mặt sau ghi một dòng thông tin chủ sở hữu nhãn. Hộp riêng cho Việt Nam và Nhật được in thêm ® cạnh logo vì đã có văn bằng ở hai nơi này. Khi Úc cấp bảo hộ, doanh nghiệp sẽ chuyển Úc sang dùng hộp có ®.
Doanh nghiệp cũng ghi lại trong hướng dẫn bao bì rằng không được thêm ® cho tên dòng sản phẩm mới, vì tên đó mới chỉ nộp đơn ở Việt Nam. Một quy tắc đơn giản như vậy tránh được việc in sai trên hàng nghìn hộp. Bảng theo dõi nhãn theo nước được cập nhật mỗi khi có thông báo từ đại lý, và bộ phận thiết kế chỉ được đổi ký hiệu khi bảng đã ghi nhận thay đổi.
Câu hỏi thường gặp
Có bắt buộc in ® khi đã có văn bằng ở nước bán không?
Phần lớn nước không bắt buộc. Nhãn vẫn được bảo hộ dù không có ký hiệu. Tuy vậy, ở một số nơi ký hiệu ảnh hưởng tới quyền đòi bồi thường, nên dùng khi đã đủ điều kiện là hợp lý.
Đơn quốc tế Madrid đã có ngày đăng ký quốc tế, in ® được chưa?
Nên chờ nước chỉ định cấp bảo hộ hoặc hết thời hạn từ chối mà không có từ chối. Ngày đăng ký quốc tế chỉ là mốc bắt đầu quá trình xét ở từng nước. Trước khi có kết quả, dùng ™ an toàn hơn.
Hàng bán qua sàn quốc tế giao tới nhiều nước thì chọn ký hiệu thế nào?
Áp dụng cách bao bì dùng chung: bỏ ký hiệu trên thiết kế chính hoặc dùng ™. Trong trang bán hàng có thể ghi rõ nhãn đã đăng ký ở những nước nào.
Ký hiệu ® có thay được cho số văn bằng không?
Không. Ký hiệu chỉ là thông báo. Khi đối tác, sàn hay cơ quan cần kiểm, họ cần số văn bằng hoặc số đơn ở nước đó. Nên lập sẵn một tờ ghi số văn bằng từng nước để gửi khi được hỏi.
Nhà nhập khẩu tự in ® lên nhãn phụ khi chưa có văn bằng thì ai chịu trách nhiệm?
Tuỳ luật nước đó, cả nhà nhập khẩu và chủ nhãn có thể bị hỏi trách nhiệm. Hợp đồng nên yêu cầu nhà nhập khẩu gửi duyệt nhãn phụ trước khi in.
Văn bằng ở nước bán hết hạn, hàng tồn còn in ® thì làm sao?
Gia hạn kịp nếu còn trong thời gian cho phép. Nếu không, nên xử lý hàng tồn bằng nhãn dán đè hoặc chuyển sang thị trường còn văn bằng, và sửa bao bì cho lô sau.