Đường nộp đơn nhãn hiệu ra nước ngoài nên được chọn sau khi có danh sách nước, không phải trước: danh sách nhiều nước thuộc hệ thống Madrid thì một đơn Madrid thường gọn nhất; danh sách có nước ngoài hệ thống hoặc chỉ một hai nước cần xử lý riêng thì nộp quốc gia; danh sách nằm trong một khối có văn bằng chung thì cân nhắc đơn khu vực. Thực tế nhiều doanh nghiệp dùng kết hợp cả ba.
Bài này không giải thích lại toàn bộ cơ chế Madrid — phần đó có chuyên mục riêng trên trang. Ở đây là cách đặt danh sách nước cụ thể của bạn vào một ma trận quyết định, nhận ra khi nào một đường hợp hơn đường kia, và tránh những tổ hợp gây rủi ro không cần thiết.
Ba đường, một câu hỏi xuất phát
Doanh nghiệp Việt Nam có ba đường cơ bản để đưa nhãn ra nước ngoài. Đường thứ nhất là nộp đơn quốc gia trực tiếp tại cơ quan nhãn hiệu từng nước, thường qua đại lý sở hữu công nghiệp ở nước đó. Đường thứ hai là hệ thống Madrid: nộp một đơn quốc tế qua Cục Sở hữu trí tuệ, dựa trên đơn hoặc văn bằng ở Việt Nam, chỉ định các nước thành viên muốn được bảo hộ. Đường thứ ba là nộp vào một hệ thống khu vực có văn bằng chung cho nhiều nước, như nhãn hiệu Liên minh châu Âu.
Câu hỏi xuất phát không phải "đường nào tốt nhất" mà là "danh sách nước của mình trông như thế nào". Số lượng nước, những nước đó có thuộc Madrid không, có nằm trong một khối có văn bằng chung không, đơn Việt Nam của bạn vững tới đâu, và nhãn ở nước đó có giống nhãn ở Việt Nam không — năm yếu tố này gần như quyết định đường đi.
Vì vậy hãy hoàn tất bước chọn nước và xếp đợt trước. Chọn đường trước khi có danh sách dễ dẫn tới tình trạng ép danh sách cho vừa đường, chẳng hạn bỏ một nước quan trọng chỉ vì nó không thuộc Madrid.
Ma trận chọn đường theo danh sách nước
Tìm dòng mô tả gần nhất với danh sách đợt nộp của bạn. Đây là gợi ý xuất phát để bàn với đại diện, không phải kết luận cuối:
| Danh sách đợt nộp trông như thế nào | Đường thường hợp | Lưu ý |
|---|---|---|
| Từ ba nước trở lên, đều thuộc Madrid, nhãn giống đơn Việt Nam | Một đơn Madrid | Kiểm nước nào thu phí riêng, nước nào đòi giấy tờ thêm |
| Một hoặc hai nước, cần đại lý ngay từ đầu | Nộp quốc gia | So tổng chi phí với Madrid trước khi chốt |
| Có nước không thuộc Madrid | Madrid cho phần còn lại, quốc gia cho nước ngoài hệ thống | Hai lịch theo dõi khác nhau |
| Nhiều nước trong cùng khối có văn bằng chung | Đơn khu vực, trực tiếp hoặc chỉ định qua Madrid | Trở ngại ở một nước có thể ảnh hưởng cả khối |
| Đơn Việt Nam còn chờ xét, có dấu hiệu bị phản đối | Cân nhắc nộp quốc gia cho nước quan trọng nhất | Tránh rủi ro phụ thuộc 5 năm |
| Nhãn ở nước đến khác nhãn Việt Nam (tên địa phương, logo riêng) | Nộp quốc gia hoặc nộp đơn Việt Nam mới làm cơ sở | Madrid đòi nhãn giống hệt đơn cơ sở |
Danh sách thành viên Madrid và các hệ thống khu vực thay đổi theo thời gian. Trước mỗi đợt, đối chiếu danh sách hiện hành do WIPO công bố.
Khi nào một đơn Madrid hợp với danh sách của bạn
Danh sách có nhiều nước thành viên. Một bộ hồ sơ, một ngôn ngữ, một lần nộp qua Cục Sở hữu trí tuệ cho nhiều nước. Khi không có nước nào từ chối, bạn có thể không cần đại lý ở từng nước.
Bạn muốn quản lý tập trung. Một số đăng ký quốc tế, một lịch gia hạn chung, ghi nhận đổi tên, đổi địa chỉ hay chuyển nhượng một lần cho các nước đã chỉ định. Với doanh nghiệp nhỏ không có pháp chế riêng, điều này giảm đáng kể việc theo dõi.
Bạn định mở rộng dần. Có thể chỉ định thêm nước vào cùng đăng ký về sau, phù hợp với cách nộp theo đợt, dù nước chỉ định thêm được tính từ ngày chỉ định thêm.
Đơn Việt Nam vững. Trong 5 năm đầu, đăng ký quốc tế phụ thuộc vào đơn hoặc văn bằng Việt Nam. Nếu đơn Việt Nam đã được cấp văn bằng hoặc ít có nguy cơ bị phản đối, rủi ro này nhỏ hơn nhiều.
Khi nào nộp từng nước hợp hơn
Nước đó không thuộc Madrid. Không có lựa chọn khác ngoài nộp quốc gia, hoặc đơn khu vực nếu nước đó thuộc một khối có văn bằng chung.
Đơn Việt Nam còn yếu. Nếu đơn ở Việt Nam đang bị phản đối hoặc có nguy cơ bị từ chối, sự phụ thuộc 5 năm khiến các nước chỉ định qua Madrid cùng chịu rủi ro. Với nước quan trọng nhất, một đơn quốc gia độc lập an toàn hơn. Nếu đăng ký cơ sở bị huỷ, Madrid có cơ chế chuyển đổi thành đơn quốc gia trong 3 tháng, nhưng đó là đường cứu, không phải kế hoạch.
Nhãn hoặc danh mục ở nước đó khác với Việt Nam. Madrid đòi nhãn giống hệt và danh mục không rộng hơn đơn cơ sở. Nếu ở nước đến bạn dùng tên phiên âm, logo riêng hoặc bán sản phẩm không có trong đơn Việt Nam, nộp quốc gia linh hoạt hơn.
Chỉ một hai nước, và nước đó hay đặt câu hỏi. Nếu dù sao cũng cần đại lý ở nước đó để xử lý, chênh lệch chi phí giữa hai đường có thể không lớn; hãy so trên báo giá cụ thể.
Đường khu vực: một đơn cho cả khối
Một số khối có văn bằng nhãn hiệu chung cho nhiều nước. Ví dụ quen thuộc nhất là nhãn hiệu Liên minh châu Âu: một đơn, một văn bằng có hiệu lực trên toàn bộ các nước thành viên Liên minh. Ngoài ra còn có hệ thống chung của ba nước Benelux và hệ thống của Tổ chức Sở hữu trí tuệ châu Phi gồm nhiều nước nói tiếng Pháp. Một số hệ thống khu vực này có thể được chỉ định qua Madrid như một bên tham gia.
Ưu điểm rõ nhất là một đơn che cả khối, rất hợp khi bạn bán vào một thị trường chung như châu Âu, nơi hàng di chuyển tự do giữa các nước. Nhược điểm tương ứng: vì văn bằng là một khối, nhãn có trước ở chỉ một nước thành viên cũng có thể là căn cứ để phản đối cả đơn khu vực. Khi đó bạn có thể phải chuyển phần còn lại thành các đơn quốc gia theo cơ chế của khối đó.
Cần lưu ý ASEAN hiện không có văn bằng nhãn hiệu chung; muốn bảo hộ ở các nước Đông Nam Á, bạn vẫn nộp từng nước hoặc chỉ định từng nước qua Madrid, và phần lớn nhưng không phải tất cả các nước ASEAN thuộc hệ thống Madrid. Tình trạng này có thể thay đổi, nên hãy kiểm thông tin hiện hành khi lập kế hoạch.
Chọn đường cho một đợt nộp
Khi đã có danh sách nước cho đợt, đi qua các bước sau cùng người làm hồ sơ:
- Đánh dấu từng nước: có thuộc Madrid không, có nằm trong khối có văn bằng chung không.
- Kiểm tình trạng đơn Việt Nam: đã cấp văn bằng chưa, có bị phản đối không.
- So nhãn và danh mục dự định cho từng nước với đơn Việt Nam; ghi nước nào khác.
- Tách danh sách thành ba nhóm: đi Madrid, đi khu vực, đi quốc gia.
- Lấy báo giá cho từng phương án theo hạng mục, kể cả dự phòng xử lý từ chối.
- Chốt đường, ghi lý do vào bảng kế hoạch nhãn hiệu, đặt lịch theo dõi riêng cho từng đường.
Đừng để chi phí ở bước năm là yếu tố duy nhất. Một phương án rẻ hơn mà đặt nước quan trọng nhất vào rủi ro phụ thuộc đơn Việt Nam đang bị phản đối là lựa chọn đắt về lâu dài.
Những tổ hợp nên tránh
Một số cách kết hợp đường nộp tạo ra rủi ro hoặc chi phí không cần thiết. Đây là những trường hợp hay gặp khi doanh nghiệp chọn đường vội:
- Dồn nước quan trọng nhất vào một đơn Madrid dựa trên đơn Việt Nam đang bị phản đối, trong khi chưa có phương án dự phòng nếu đơn cơ sở bị từ chối.
- Nộp đơn khu vực cho cả khối trong khi chỉ thật sự bán ở một nước, và không kiểm trước nhãn có trước ở các nước còn lại của khối.
- Chỉ định một nước qua Madrid và đồng thời nộp quốc gia cùng nhãn, cùng danh mục ở chính nước đó mà không có lý do rõ ràng, thành ra trả phí hai lần.
- Chọn Madrid cho nước mà bạn định dùng tên phiên âm khác hẳn nhãn Việt Nam, rồi phát hiện đơn quốc tế không che được tên thật sự dùng ở đó.
- Dùng hai người làm hồ sơ cho hai đường mà không có ai nắm bảng tổng, dẫn tới lịch gia hạn và hạn trả lời nằm rải rác.
Phần lớn các tổ hợp trên xuất phát từ việc chọn đường theo từng nước riêng lẻ, không nhìn cả danh sách. Đặt cả danh sách lên một bảng là cách nhanh nhất để thấy chỗ chồng chéo.
Ví dụ giả định: một xưởng đồ gỗ ở Gia Lai
Ví dụ giả định: một xưởng đồ gỗ ngoài trời ở Gia Lai có văn bằng nhãn hiệu ở Việt Nam cho nhãn chữ. Danh sách đợt một gồm thị trường châu Âu (bán qua một nhà phân phối ở một nước thành viên nhưng hàng đi khắp khối), Nhật Bản, Úc, và một nước Trung Đông mà theo kiểm tra của đại diện không thuộc hệ thống Madrid ở thời điểm đó.
Châu Âu, Nhật Bản và Úc được gom vào một đơn Madrid, trong đó châu Âu được chỉ định dưới dạng nhãn hiệu Liên minh châu Âu. Vì văn bằng Việt Nam đã được cấp nên rủi ro phụ thuộc 5 năm thấp. Nước Trung Đông được nộp quốc gia qua đại lý tại chỗ, kèm bộ giấy uỷ quyền và hợp pháp hoá theo yêu cầu của nước đó.
Xưởng lập hai lịch theo dõi: một cho đăng ký quốc tế (thông báo từ chối có thể đến từ ba nơi), một cho đơn quốc gia. Cả hai nằm chung trong bảng kế hoạch nhãn hiệu để người phụ trách không bỏ sót.
Câu hỏi thường gặp
Nên nộp Madrid hay nộp từng nước?
Tuỳ danh sách nước. Nhiều nước thuộc Madrid, nhãn giống đơn Việt Nam và đơn Việt Nam vững thì Madrid thường gọn hơn. Có nước ngoài hệ thống, nhãn khác ở nước đến hoặc đơn Việt Nam còn yếu thì nộp quốc gia hợp hơn cho những nước đó.
Có thể vừa nộp Madrid vừa nộp quốc gia không?
Có, và đây là cách nhiều doanh nghiệp làm: Madrid cho nhóm nước thành viên, nộp quốc gia cho nước ngoài hệ thống hoặc nước cần xử lý riêng. Chỉ cần quản lý hai lịch theo dõi cẩn thận.
Nhãn hiệu Liên minh châu Âu có bảo hộ ở mọi nước châu Âu không?
Chỉ ở các nước thành viên Liên minh châu Âu. Những nước châu Âu không thuộc Liên minh, chẳng hạn Vương quốc Anh sau khi rời Liên minh, cần được nộp hoặc chỉ định riêng. Hãy kiểm danh sách thành viên ở thời điểm nộp đơn.
ASEAN có văn bằng nhãn hiệu chung không?
Hiện chưa có. Bạn cần nộp từng nước hoặc chỉ định từng nước qua Madrid. Phần lớn các nước ASEAN thuộc Madrid nhưng không phải tất cả, nên hãy kiểm danh sách hiện hành.
Đơn Việt Nam chưa được cấp có nộp Madrid được không?
Được, đơn quốc tế có thể dựa trên đơn đang chờ xét. Nhưng nếu đơn Việt Nam có nguy cơ bị từ chối hoặc phản đối, hãy cân nhắc rủi ro phụ thuộc 5 năm và có thể chọn nộp quốc gia cho nước quan trọng nhất.