Ở nhiều nước, một nhãn hiệu đã đăng ký mà chủ văn bằng không sử dụng liên tục trong một thời gian nhất định, thường ba hoặc năm năm tuỳ nước, có thể bị người khác yêu cầu chấm dứt hoặc huỷ hiệu lực. Khi người chiếm nhãn của bạn chỉ ngồi giữ văn bằng chờ bán, đây là một trong những đường gỡ hiệu quả, nhất là khi căn cứ dụng ý xấu khó chứng minh hoặc đã hết thời hạn.
Đường này không đòi bạn chứng minh người kia có ý đồ gì, chỉ cần cho thấy nhãn không được dùng thật. Nhưng nó có thời điểm riêng, có cách điều tra riêng và có những bẫy riêng. Bài này đi qua nguyên lý chung, khi nào nên chọn, cách điều tra trước khi nộp, và việc phải làm song song để không mất nhãn lần thứ hai.
Nguyên lý: nhãn đã đăng ký phải được sử dụng
Nhãn hiệu sinh ra để phân biệt hàng hoá trên thị trường. Một văn bằng không bao giờ được dùng chỉ chiếm chỗ, ngăn người khác dùng một dấu hiệu mà không phục vụ người tiêu dùng nào. Vì vậy, phần lớn hệ thống nhãn hiệu đặt ra nghĩa vụ sử dụng, và cho phép người có lợi ích yêu cầu chấm dứt văn bằng không được dùng.
Hiệp định TRIPS của Tổ chức Thương mại Thế giới đặt mức sàn: nếu một nước yêu cầu sử dụng để duy trì đăng ký, thì chỉ được huỷ sau một khoảng thời gian không sử dụng liên tục ít nhất ba năm, trừ khi chủ nhãn đưa ra lý do chính đáng do có trở ngại khách quan. Trên mức sàn đó, mỗi nước tự quy định: có nơi ba năm, có nơi năm năm, cách tính mốc khởi đầu cũng khác nhau.
Việt Nam cũng có cơ chế chấm dứt hiệu lực văn bằng nhãn hiệu do không sử dụng, nhưng bài này nói về việc bạn dùng cơ chế tương tự ở nước ngoài để gỡ nhãn bị người khác đứng tên. Thời hạn cụ thể, ai được yêu cầu, và gánh nặng chứng minh ở nước có tranh chấp phải được đại lý tại đó xác nhận.
Khi nào đường chấm dứt do không sử dụng là lựa chọn tốt
Đường này phát huy tốt nhất trong các hoàn cảnh sau:
- Người đứng tên là người đầu cơ, không sản xuất, không bán hàng mang nhãn ở nước đó.
- Văn bằng của họ đã được cấp đủ lâu để vượt qua thời hạn không sử dụng mà luật nước đó đặt ra.
- Căn cứ dụng ý xấu khó chứng minh vì bạn không có chứng cứ quan hệ hay hiểu biết của người nộp đơn, hoặc thời hạn yêu cầu huỷ theo căn cứ đó đã qua.
- Bạn không muốn trả tiền mua lại, và thị trường đủ quan trọng để chờ thủ tục.
- Người đứng tên chỉ dùng nhãn cho một phần hàng hoá; bạn có thể yêu cầu chấm dứt một phần, giải phóng đúng những mặt hàng bạn cần.
Ngược lại, nếu người đứng tên đang kinh doanh thật bằng nhãn đó, đường này gần như không có tác dụng, và bạn phải quay về các căn cứ khác hoặc tính chuyện thương lượng, đổi tên cho thị trường đó.
Ai phải chứng minh điều gì
Gánh nặng chứng minh khác nhau giữa các nước, nhưng thường được chia như sau. Đây là mô tả nguyên lý, không phải quy định của một nước cụ thể.
| Bên | Thường phải làm gì | Lưu ý |
|---|---|---|
| Người yêu cầu chấm dứt (bạn) | Nộp đơn yêu cầu, nêu căn cứ không sử dụng, có nơi phải nêu lợi ích liên quan | Một số nước đòi bạn đưa ra chứng cứ ban đầu về việc không sử dụng, như kết quả điều tra thị trường |
| Chủ văn bằng (người đứng tên) | Ở nhiều nước phải chứng minh đã sử dụng thật trong khoảng thời gian liên quan | Chứng cứ của họ phải thể hiện sử dụng thật, đúng nhãn, đúng hàng hoá, đúng lãnh thổ |
| Cơ quan hoặc toà án | Đánh giá chứng cứ sử dụng có đủ không, có lý do chính đáng nào không | Sử dụng hình thức chỉ nhằm giữ văn bằng thường không được coi là sử dụng thật |
Điểm mạnh của đường này nằm ở cột giữa: ở những nước đặt gánh nặng lên chủ văn bằng, người đầu cơ không làm gì với nhãn sẽ rất khó đưa ra chứng cứ, kể cả khi họ có luật sư giỏi.
Điều tra sử dụng trước khi nộp yêu cầu
Nộp yêu cầu khi chưa biết người đứng tên có dùng nhãn hay không là bỏ tiền thủ tục ra mà không biết phần thắng ở đâu. Một cuộc điều tra cơ bản thường gồm:
- Tra tên công ty hoặc cá nhân đứng tên trong dữ liệu doanh nghiệp công khai của nước đó, xem họ có hoạt động kinh doanh gì.
- Tìm hàng mang nhãn trên các sàn thương mại điện tử, cửa hàng, mạng xã hội phổ biến ở nước đó.
- Kiểm danh mục nhãn khác của họ, để biết đây có phải người đầu cơ hàng loạt.
- Nhờ đại lý hoặc đơn vị điều tra hợp pháp tại nước đó khảo sát thị trường nếu giá trị vụ việc đủ lớn; yêu cầu báo cáo bằng văn bản có ngày.
- Lưu toàn bộ kết quả, kể cả kết quả “không tìm thấy”, kèm ngày và phương pháp tìm.
Chỉ dùng phương pháp điều tra hợp pháp ở nước đó. Giả danh, lừa lấy thông tin hay xâm nhập trái phép không những vô giá trị làm chứng cứ mà còn có thể khiến bạn bị kiện ngược.
Những cái bẫy cần biết trước
Sử dụng hình thức vào phút chót. Khi đánh hơi thấy bạn quan tâm, người đứng tên có thể vội bán vài lô hàng mang nhãn để tạo chứng cứ. Nhiều nước không tính việc sử dụng bắt đầu sau khi chủ văn bằng biết sắp bị yêu cầu chấm dứt, nhưng quy định cụ thể khác nhau. Vì thế, đừng để lộ ý định trước khi nộp.
Thời hạn chưa đủ. Văn bằng mới cấp chưa đủ số năm không sử dụng thì yêu cầu sẽ bị bác. Tính mốc với đại lý: có nước tính từ ngày cấp, có nước tính từ ngày hoàn tất thủ tục đăng ký, có nước tính lùi từ ngày bạn nộp yêu cầu.
Sử dụng bởi người được phép. Nếu người đứng tên cấp li-xăng cho bên khác dùng nhãn, việc sử dụng của bên được li-xăng thường được tính là sử dụng của chủ văn bằng.
Lý do chính đáng. Chủ văn bằng có thể viện dẫn trở ngại khách quan như quy định cấm nhập khẩu, giấy phép lưu hành chưa được cấp. Lý do này phải thật và có chứng cứ, nhưng cần lường trước.
Chấm dứt chỉ một phần. Nếu họ dùng nhãn cho một mặt hàng, văn bằng có thể chỉ bị chấm dứt cho những mặt hàng không dùng. Hãy chắc rằng phần còn lại không chặn đúng mặt hàng của bạn.
Việc phải làm song song: nộp đơn của chính mình
Khi văn bằng của người đứng tên bị chấm dứt, nhãn trở lại trạng thái chưa ai được bảo hộ ở nước đó. Người đầu tiên nộp đơn hợp lệ sau đó, hoặc có đơn đang chờ với ngày nộp phù hợp, sẽ có lợi thế. Nếu bạn chờ có quyết định chấm dứt mới nộp đơn, người đầu cơ có thể nộp lại ngay, hoặc một người thứ ba chen vào.
Vì vậy, nhiều đại lý khuyên nộp đơn của bạn cùng lúc hoặc ngay trước khi nộp yêu cầu chấm dứt. Đơn của bạn có thể bị tạm dừng hoặc bị nêu xung đột với văn bằng cũ trong thời gian chờ, nhưng khi văn bằng cũ bị chấm dứt, đơn của bạn đã ở vị trí đầu hàng.
Cũng nên tính đến kế hoạch sử dụng thật của bạn ở nước đó. Giành lại nhãn rồi không dùng, sau vài năm chính bạn có thể bị người khác yêu cầu chấm dứt theo đúng cơ chế vừa dùng. Lưu chứng cứ sử dụng ở từng nước ngay từ lô hàng đầu tiên.
Ví dụ giả định: gỡ nhãn bằng đường không sử dụng
Ví dụ giả định: một cơ sở nước mắm ở Khánh Hoà dùng nhãn “Hòn Yến” (tên giả định) từ lâu và có văn bằng ở Việt Nam. Khi bắt đầu chào hàng sang một nước châu Á, đại lý báo rằng một cá nhân ở nước đó đã đăng ký đúng chữ “Hon Yen” cho nhóm thực phẩm từ nhiều năm trước, trước cả khi cơ sở nghĩ tới xuất khẩu. Không có quan hệ nào giữa hai bên, nên căn cứ người đại diện tự đăng ký không dùng được; căn cứ dụng ý xấu cũng yếu vì không có chứng cứ người kia từng biết cơ sở.
Đại lý điều tra và không tìm thấy bất kỳ sản phẩm nào mang nhãn đó trên thị trường, trên sàn hay trong dữ liệu doanh nghiệp. Văn bằng đã đủ số năm theo luật nước đó. Cơ sở nộp đơn của mình trước, sau đó nộp yêu cầu chấm dứt do không sử dụng. Người đứng tên không đưa ra được chứng cứ sử dụng thật.
Bài học từ ví dụ này: không phải vụ nào cũng cần chứng minh ai đó có ý đồ. Đôi khi người đứng tên chỉ là người đăng ký rồi bỏ đó. Đường không sử dụng giúp bạn đi qua mà không cần tranh luận về động cơ, với điều kiện thời hạn đã đủ và kết quả điều tra sạch.
Chi phí và thời gian: các yếu tố cấu thành
Không có con số chung, nhưng bạn có thể yêu cầu đại lý báo theo từng hạng mục để so sánh và dự trù:
- Phí điều tra sử dụng, tuỳ phạm vi: chỉ tra trực tuyến hay khảo sát thị trường thực địa.
- Lệ phí nhà nước cho yêu cầu chấm dứt và cho đơn đăng ký của bạn ở nước đó.
- Phí đại lý cho soạn đơn, theo dõi, trả lời các vòng trao đổi.
- Chi phí dịch thuật và xác thực giấy tờ, nhất là giấy uỷ quyền.
- Chi phí dự phòng nếu người đứng tên phản bác và vụ việc kéo sang khiếu nại hoặc toà án.
- Chi phí cơ hội: thời gian chờ có thể tính bằng năm, trong khi hàng của bạn chưa vào được hoặc phải bán dưới tên khác.
Đặt các con số theo hạng mục cạnh giá trị kinh doanh dự kiến của thị trường đó trong vài năm tới. Nếu chi phí gần bằng hoặc vượt giá trị, đổi tên cho thị trường đó hoặc thương lượng có thể là lựa chọn hợp lý hơn.
Câu hỏi thường gặp
Người đứng tên chỉ bán vài sản phẩm trên mạng thì có được tính là sử dụng không?
Tuỳ nước và tuỳ mức độ. Nhiều cơ quan đánh giá việc sử dụng có thật, có tính thương mại và phù hợp với loại hàng hay không, chứ không chỉ đếm có hay không có. Vài sản phẩm bán lẻ tẻ ngay trước khi bị yêu cầu có thể bị coi là sử dụng hình thức, nhưng cần đại lý đánh giá chứng cứ cụ thể.
Có cần chứng minh lợi ích khi yêu cầu chấm dứt không?
Một số nước cho bất kỳ ai cũng được yêu cầu, một số nước đòi người yêu cầu có lợi ích liên quan. Doanh nghiệp đang muốn bán hàng mang nhãn đó ở nước này, có hàng đã xuất khẩu hoặc có kế hoạch rõ ràng, thường dễ chứng minh lợi ích.
Chấm dứt do không sử dụng có hồi tố không?
Tuỳ nước. Có nơi văn bằng chấm dứt từ ngày có quyết định, có nơi từ ngày bạn nộp yêu cầu, có nơi từ thời điểm đủ thời hạn không sử dụng. Điều này ảnh hưởng tới việc hàng bạn đã bán trước đó có bị coi là xâm phạm không, nên cần hỏi kỹ.
Nên chọn đường chấm dứt do không sử dụng hay đường dụng ý xấu?
Nếu có chứng cứ dụng ý xấu tốt và còn thời hạn, đường đó có thể giải quyết triệt để hơn, kể cả với văn bằng mới cấp. Nếu thiếu chứng cứ hiểu biết của người nộp đơn nhưng văn bằng đã đủ lâu và họ không dùng, đường không sử dụng thường đơn giản hơn. Nhiều vụ dùng cả hai.
Người đầu cơ có thể nộp lại đơn ngay sau khi bị chấm dứt không?
Có thể thử, vì thế bạn cần có đơn của mình nộp trước. Ở những nước có căn cứ dụng ý xấu, việc nộp lại liên tục chỉ để giữ chỗ cũng có thể bị coi là một dấu hiệu dụng ý xấu, làm mạnh thêm hồ sơ của bạn ở vòng sau.
Có nên tự gửi thư hỏi người đứng tên trước khi nộp yêu cầu không?
Thường không nên khi chưa có ý kiến đại lý, vì thư đó có thể khiến họ vội tạo chứng cứ sử dụng. Ở một số nước, gửi thông báo trước lại là bước có lợi hoặc bắt buộc trong thủ tục. Đại lý sẽ cho biết thứ tự đúng.