Muốn thôi bảo hộ nhãn ở một nước trong đăng ký quốc tế Madrid, chủ đăng ký có thể nộp yêu cầu từ bỏ đối với nước đó; còn huỷ là bỏ hàng hoá, hoặc cả đăng ký, đối với mọi nước. Ngoài hai thủ tục chủ động này, còn một đường thụ động là không gia hạn cho nước đó khi tới kỳ.
Doanh nghiệp xuất khẩu rút khỏi một thị trường vì nhiều lý do: đơn hàng không như kỳ vọng, đối tác đổ vỡ, thoả thuận với chủ nhãn tương tự ở nước đó, hay chỉ đơn giản là cắt chi phí. Chọn sai thủ tục có thể làm mất bảo hộ ở những nước vẫn đang bán. Bài này so sánh ba đường, nêu khi nào chọn đường nào, và những việc cần làm trước khi nộp.
Ba đường thôi bảo hộ và hệ quả
Bảng dưới đặt các lựa chọn cạnh nhau. Chú ý cột cuối: khả năng quay lại.
| Đường đi | Áp cho | Hiệu lực từ khi | Quay lại thế nào |
|---|---|---|---|
| Từ bỏ một hoặc vài nước | Mọi hàng hoá, chỉ ở nước được chọn | Ngày WIPO ghi nhận từ bỏ | Có thể chỉ định lại nước đó về sau, với ngày mới |
| Huỷ một phần | Một phần hàng hoá, ở mọi nước | Ngày WIPO ghi nhận huỷ | Phải nộp đơn mới cho phần đã huỷ |
| Huỷ toàn bộ | Mọi hàng hoá, mọi nước | Ngày WIPO ghi nhận huỷ | Phải nộp đơn quốc tế mới |
| Không gia hạn cho nước đó | Mọi hàng hoá, ở nước không gia hạn | Ngày hết hạn của đăng ký quốc tế | Có thể chỉ định lại về sau, với ngày mới |
Từ bỏ và không gia hạn có kết quả gần giống nhau, khác ở thời điểm. Từ bỏ có hiệu lực ngay khi được ghi nhận; không gia hạn để bảo hộ chạy tới hết kỳ. Khi chưa có lý do phải rút ngay, chờ tới kỳ gia hạn thường đỡ tốn hơn.
Khi nào chọn đường nào
Từ bỏ ngay một nước. Dùng khi có lý do cần thôi bảo hộ trước kỳ gia hạn, phổ biến nhất là một thoả thuận với chủ nhãn có trước ở nước đó, trong đó bạn cam kết rút khỏi nước họ trong một thời hạn. Cũng dùng khi doanh nghiệp muốn nước đó không còn trong hồ sơ để dọn gọn trước một thương vụ.
Không gia hạn cho một nước. Dùng khi doanh nghiệp không còn kinh doanh ở nước đó và không có áp lực phải rút sớm. Bảo hộ tiếp tục tới hết kỳ, cho bạn thời gian xem xét lại nếu kế hoạch thay đổi.
Huỷ một phần. Dùng khi một nhóm hàng không còn kinh doanh ở bất cứ đâu, hoặc khi đơn cơ sở ở Việt Nam đã bị thu hẹp và cần đồng bộ. Không dùng để giải quyết chuyện ở một nước; với chuyện của một nước, hạn chế danh mục cho nước đó là thủ tục đúng.
Huỷ toàn bộ. Hiếm khi cần. Thường gặp khi doanh nghiệp đổi hẳn nhãn ở mọi thị trường và đã có đăng ký mới thay thế, hoặc khi doanh nghiệp giải thể. Ngay cả lúc đó, để đăng ký tự hết hạn cũng thường đủ, trừ khi có cam kết phải huỷ.
Không làm gì cả. Nếu một nước đang có thông báo từ chối tạm thời và bạn không định trả lời, để mặc thì nước đó sẽ chuyển thành từ chối. Kết quả giống rút khỏi nước đó cho phần bị từ chối, nhưng không có ghi nhận chủ động. Khi có cam kết với bên thứ ba, từ bỏ chính thức rõ ràng hơn.
Kiểm gì trước khi nộp yêu cầu từ bỏ hoặc huỷ
Thôi bảo hộ là việc khó quay lại. Trước khi nộp, đi qua danh sách sau cùng người chịu trách nhiệm kinh doanh ở thị trường đó:
- Còn hàng của bạn đang bán ở nước đó không, kể cả qua nhà nhập khẩu bạn không quản trực tiếp, hay qua sàn thương mại điện tử xuyên biên giới.
- Có đối tác được li-xăng ở nước đó không; nếu có, hợp đồng nói gì khi bảo hộ chấm dứt.
- Có người đang dùng nhãn tương tự ở nước đó chỉ chờ bạn rút; một khi rút, việc ngăn họ khó hơn nhiều.
- Có thủ tục đang dở ở nước đó như phản đối, yêu cầu huỷ của bạn đối với nhãn khác, vốn dựa vào chính đăng ký này làm căn cứ.
- Có cam kết nào với bên thứ ba về thời điểm và cách rút, để chọn đúng thủ tục và đúng lúc.
- Yêu cầu có đúng phạm vi không: đúng nước, đúng hàng hoá, đúng số đăng ký quốc tế. Một dòng sai ở phần "áp cho" có thể xoá bảo hộ ở nước đang bán.
Nếu việc rút gắn với một thoả thuận với chủ nhãn nước ngoài, nên để người làm nghề rà thoả thuận trước khi ký, vì cam kết rút thường đi kèm cam kết không quay lại.
Trình tự nộp yêu cầu từ bỏ một nước
Khung dưới đây áp cho yêu cầu từ bỏ. Yêu cầu huỷ có trình tự tương tự nhưng phạm vi khác. Mẫu và kênh nộp đối chiếu hướng dẫn hiện hành của WIPO.
- Xác định chính xác số đăng ký quốc tế và nước cần từ bỏ. Nếu nhãn có nhiều đăng ký quốc tế, kiểm từng đăng ký.
- Hoàn tất danh sách kiểm ở mục trên, có xác nhận của người chịu trách nhiệm.
- Lập yêu cầu ghi nhận từ bỏ, ghi đúng nước được từ bỏ.
- Nộp tới WIPO trực tiếp hoặc qua Cục Sở hữu trí tuệ; theo hiểu biết chung, thủ tục từ bỏ hiện không thu phí, nhưng nên đối chiếu biểu phí hiện hành.
- Nhận thông báo ghi nhận; kiểm sổ rằng chỉ nước được chọn bị loại, các nước khác giữ nguyên.
- Thông báo cho đại lý ở nước đó, đối tác li-xăng nếu có, và bên thứ ba nếu việc từ bỏ là theo thoả thuận.
- Cập nhật bảng quản lý và lịch gia hạn: kỳ gia hạn sau không còn nước đó.
Lưu toàn bộ giấy tờ về việc từ bỏ cùng lý do. Vài năm sau, nếu doanh nghiệp quay lại thị trường đó, người phụ trách mới cần biết vì sao từng rút và có cam kết nào còn hiệu lực.
Quay lại thị trường đã rút
Thị trường thay đổi, và doanh nghiệp đã rút khỏi một nước có khi muốn quay lại sau vài năm. Nếu trước đó bạn từ bỏ hoặc không gia hạn cho nước đó, đường quay lại thường là chỉ định sau trên đăng ký quốc tế còn hiệu lực, hoặc nộp đơn quốc gia qua đại lý. Dù đi đường nào, ngày bảo hộ mới là ngày nộp mới.
Khoảng thời gian bạn vắng mặt là khoảng người khác có thể đã nộp đơn nhãn tương tự. Vì vậy trước khi quay lại, việc tra ở nước đó là bắt buộc; công việc tra trước khi nộp được trình bày trên TraCuuThuongHieu.com. Nếu đã có người khác giữ nhãn, bạn có thể phải đổi tên cho thị trường đó, đàm phán, hoặc tìm căn cứ phản đối, tuỳ luật nước đó.
Nếu trước đó bạn rút theo một thoả thuận với chủ nhãn ở nước đó, kiểm lại thoả thuận: có điều khoản cấm quay lại không, có thời hạn không. Quay lại vi phạm thoả thuận có thể dẫn tới tranh chấp, và khi đó nên hỏi người làm nghề trước khi hành động.
Ví dụ giả định: rút khỏi một nước theo thoả thuận cùng tồn tại
Một công ty thuỷ sản ở Cà Mau có đăng ký quốc tế chỉ định năm nước. Ở một nước châu Âu, chủ một nhãn có trước trong ngành thực phẩm cho rằng hai nhãn dễ gây nhầm lẫn. Sau trao đổi qua đại lý, hai bên ký thoả thuận: công ty Việt Nam rút khỏi nước đó trong sáu tháng và không quay lại với nhãn này, đổi lại bên kia không phản đối ở bốn nước còn lại.
Người phụ trách ban đầu định nộp yêu cầu huỷ cho nhanh. Khi rà lại, họ thấy huỷ sẽ xoá bảo hộ ở cả năm nước. Họ chuyển sang yêu cầu từ bỏ, chỉ ghi đúng một nước, nộp trong thời hạn thoả thuận, gửi bản sao thông báo ghi nhận cho bên kia qua đại lý. Bảng quản lý ghi chú rõ: không chỉ định lại nước này cho nhãn hiện tại, vì vi phạm cam kết.
Một việc nữa thường bị quên: nhà nhập khẩu ở nước đó vẫn còn hàng mang nhãn cũ. Thoả thuận cho phép bán hết tồn kho trong sáu tháng, nên công ty gửi thư cho nhà nhập khẩu nêu rõ hạn chót, ngừng nhận đơn mới từ nước đó trên kênh bán trực tuyến của mình, và lưu lại thư từ để chứng minh đã thực hiện cam kết nếu sau này bên kia hỏi.
Rút đi rồi, hàng vẫn có thể chảy vào
Thôi bảo hộ ở một nước không có nghĩa hàng của bạn biến mất khỏi nước đó. Nhà nhập khẩu cũ còn tồn kho, khách lẻ đặt qua sàn thương mại điện tử xuyên biên giới, hay một thương nhân mua hàng ở nước láng giềng rồi mang sang. Khi nhãn của bạn không còn được bảo hộ ở đó, bạn mất công cụ để ngăn người khác dùng nhãn giống, nhưng hàng mang nhãn của bạn vẫn có mặt.
Rủi ro lớn hơn đến sau: nếu một người khác đăng ký nhãn giống hoặc tương tự ở nước đó sau khi bạn rút, chính hàng của bạn còn lưu thông ở đó có thể bị coi là xâm phạm nhãn của họ, tuỳ luật nước đó. Nhà nhập khẩu hoặc sàn bán lẻ có thể bị yêu cầu gỡ hàng. Đây là lý do nên cân nhắc kỹ trước khi rút khỏi một nước mà hàng vẫn tới được bằng nhiều đường.
Nếu đã quyết rút, nên báo cho nhà nhập khẩu và kênh bán trực tuyến của mình để họ có kế hoạch xử lý tồn kho, và cân nhắc giới hạn khu vực giao hàng trên những kênh bạn kiểm soát được. Với doanh nghiệp bán hàng trực tuyến ra nhiều nước, danh sách nước được bảo hộ và danh sách nước nhận giao hàng nên được đối chiếu định kỳ.
Câu hỏi thường gặp
Từ bỏ một nước có ảnh hưởng tới các nước khác không?
Không. Từ bỏ chỉ áp cho nước được ghi trong yêu cầu. Các nước khác giữ nguyên bảo hộ và danh mục. Đây là khác biệt chính so với huỷ, vốn áp cho mọi nước.
Đã từ bỏ một nước rồi có chỉ định lại được không?
Có thể chỉ định lại nước đó về sau bằng thủ tục chỉ định sau, nếu đăng ký quốc tế còn hiệu lực. Ngày bảo hộ khi đó là ngày chỉ định mới, không lấy lại được mốc cũ.
Nên từ bỏ ngay hay chờ tới kỳ gia hạn rồi không gia hạn?
Nếu không có cam kết phải rút sớm, chờ tới kỳ gia hạn thường hợp lý hơn: bảo hộ chạy tới hết kỳ và bạn có thời gian xem lại kế hoạch. Từ bỏ ngay dùng khi có thoả thuận hoặc lý do phải rút trước hạn.
Huỷ đăng ký quốc tế có làm mất văn bằng ở Việt Nam không?
Không. Văn bằng ở Việt Nam là tài sản riêng. Huỷ đăng ký quốc tế không làm mất văn bằng trong nước, nhưng ngược lại, trong 5 năm đầu, mất đơn cơ sở ở Việt Nam thì đăng ký quốc tế bị kéo theo.
Không trả lời thông báo từ chối có giống từ bỏ không?
Kết quả gần giống ở phần bị từ chối, vì nước đó sẽ chuyển thành từ chối chính thức. Nhưng không có ghi nhận chủ động của bạn. Khi có cam kết với bên thứ ba, nộp yêu cầu từ bỏ rõ ràng hơn và dễ chứng minh hơn.
Từ bỏ một nước có mất phí không?
Theo hiểu biết chung, thủ tục từ bỏ hiện không thu phí ở WIPO, nhưng biểu phí có thể thay đổi. Đối chiếu biểu phí hiện hành của WIPO trước khi nộp.