Danh mục hàng hoá, dịch vụ trong đơn Madrid chỉ được nằm trong phạm vi danh mục của đơn hay đăng ký cơ sở ở Việt Nam: được hẹp hơn, được bằng, nhưng không được rộng hơn. Nếu đơn Việt Nam chỉ có cà phê rang xay, bạn không thể dùng nó để xin bảo hộ cho trà, bánh kẹo hay dịch vụ quán cà phê ở nước ngoài.
Quy tắc này khiến danh mục trong đơn Việt Nam trở thành "trần" cho mọi thị trường đi qua Madrid: bất kể nước đích rộng rãi tới đâu, bạn không xin được nhiều hơn những gì đơn trong nước đang có. Doanh nghiệp nào lập danh mục trong nước chỉ để vừa đủ sản phẩm hiện tại sẽ thấy mình bị kẹt khi muốn mở rộng ở nước ngoài. Bài này giải thích quy tắc, các tình huống hay gặp và cách lập danh mục trong nước có tính tới đường ra.
Quy tắc phạm vi hoạt động thế nào
Khi nhận đơn quốc tế, cơ quan xuất xứ đối chiếu danh mục khai trong đơn quốc tế với danh mục của đơn hay đăng ký cơ sở. Mỗi mặt hàng hay dịch vụ trong đơn quốc tế phải tìm được chỗ đứng trong danh mục cơ sở, hoặc trùng nguyên văn, hoặc là một mục hẹp hơn nằm trọn trong một mục rộng hơn. Mặt hàng nào không có chỗ đứng sẽ bị yêu cầu bỏ.
Một chi tiết khiến việc đối chiếu khó hơn: đơn Việt Nam viết bằng tiếng Việt, đơn Madrid viết bằng tiếng Anh, tiếng Pháp hoặc tiếng Tây Ban Nha. Bản dịch danh mục phải vừa đúng nghĩa, vừa không vô tình rộng hơn bản gốc. Một từ tiếng Việt dịch sang một thuật ngữ tiếng Anh nghĩa rộng hơn có thể khiến mục đó bị coi là vượt phạm vi. Cách dịch và trình bày danh mục khi nộp nên đối chiếu hướng dẫn hiện hành của Cục Sở hữu trí tuệ.
Quy tắc này áp dụng cho danh mục chung của đơn quốc tế. Sau đó, với từng nước chỉ định, bạn còn có thể thu hẹp thêm danh mục cho riêng nước đó. Nhưng không có chiều ngược lại: không nước nào nhận danh mục rộng hơn danh mục quốc tế, và danh mục quốc tế không rộng hơn đơn cơ sở.
Ví dụ giả định: danh mục trong nước và những gì đi ra được
Bảng dùng một doanh nghiệp cà phê giả định để minh hoạ quan hệ ba tầng: đơn Việt Nam, đơn quốc tế và từng nước chỉ định.
| Đơn Việt Nam có | Đơn quốc tế muốn có | Đi ra được không |
|---|---|---|
| Cà phê; cà phê rang; cà phê hoà tan | Cà phê rang xay | Được, vì nằm trong cà phê rang |
| Cà phê; cà phê rang; cà phê hoà tan | Trà, đồ uống từ trà | Không, vì đơn cơ sở không có trà |
| Cà phê; cà phê rang; cà phê hoà tan | Dịch vụ quán cà phê | Không, vì dịch vụ là nhóm khác, đơn cơ sở không có |
| Cà phê; đồ uống từ cà phê | Cà phê pha sẵn đóng lon | Thường được nếu bản dịch giữ đúng phạm vi đồ uống từ cà phê |
| Cà phê | Cà phê, ca cao, đường và chất thay thế cà phê | Chỉ phần cà phê đi được, phần còn lại phải bỏ |
Những dòng "không" đều có cùng một cách giải: nộp thêm đơn Việt Nam cho mặt hàng còn thiếu, rồi dùng đơn đó làm cơ sở cho một đơn quốc tế khác, hoặc nộp quốc gia trực tiếp ở nước cần. Cách nào cũng tốn thêm thời gian và chi phí so với lập danh mục đủ rộng ngay từ đầu.
Bốn cái bẫy khi danh mục đi ra nước ngoài
Danh mục trong nước lập cho vừa sản phẩm hiện tại. Doanh nghiệp nhỏ thường chọn ít mặt hàng để tiết kiệm phí trong nước. Khi ra nước ngoài, họ phát hiện sản phẩm định bán ở đó, ví dụ quà tặng, phụ kiện hay dòng sản phẩm mới, không có trong đơn cơ sở.
Thuật ngữ rộng chấp nhận được ở Việt Nam nhưng không ở nước khác. Có thuật ngữ được chấp nhận trong đơn Việt Nam nhưng bị một số nước chỉ định coi là không đủ rõ, dẫn tới thông báo từ chối tạm thời. Đây là chuyện của từng nước, xử lý sau khi nộp; cách trả lời có danh mục riêng về theo dõi đăng ký quốc tế.
Dịch danh mục bằng máy rồi dán vào đơn. Bản dịch máy dễ chọn thuật ngữ thông dụng nhưng nghĩa rộng hơn, hoặc ngược lại hẹp hơn mức cần. Nên đối chiếu với bảng phân loại quốc tế Nice và danh mục thuật ngữ mà WIPO chấp nhận.
Quên rằng danh mục quốc tế sau này cũng bị đơn cơ sở kéo theo. Trong 5 năm đầu, nếu đơn cơ sở bị từ chối hay bị huỷ cho một phần danh mục, phần tương ứng trong đăng ký quốc tế cũng rơi theo. Danh mục rộng không có thực chất trong nước cũng là rủi ro, không chỉ danh mục hẹp.
Lập danh mục đơn Việt Nam với tầm nhìn xuất khẩu
Nếu bạn đang chuẩn bị nộp đơn Việt Nam và biết sẽ ra nước ngoài trong vài năm tới, trình tự dưới đây giúp danh mục trong nước không trở thành nút thắt.
- Liệt kê sản phẩm đang bán ở Việt Nam và sản phẩm dự kiến bán ở thị trường ngoài trong 3 đến 5 năm.
- Thêm các mặt hàng gắn liền mà đối tác nước ngoài hay yêu cầu: bao bì quà tặng, phụ kiện đi kèm, dịch vụ bán lẻ trực tuyến nếu tự bán.
- Xếp từng mục vào nhóm theo bảng phân loại Nice, chọn thuật ngữ đủ rõ để được chấp nhận rộng rãi.
- Cân nhắc phần mở rộng theo khả năng thực sự kinh doanh, tránh đăng ký những thứ doanh nghiệp không có ý định làm.
- Chuẩn bị luôn bản dịch tiếng Anh của danh mục, nhờ người hiểu thuật ngữ nhãn hiệu soát, để sau này đơn quốc tế dùng lại.
- Lưu một bảng đối chiếu: mục tiếng Việt, bản tiếng Anh, nhóm, và nước nào cần mục đó, làm tài liệu nội bộ cho lần nộp quốc tế.
Cách viết danh mục cho đơn Việt Nam, hồ sơ và phí trong nước là chuyện của đơn quốc gia, NhanHieuVietNam.com có hướng dẫn riêng. Ở đây chỉ nhấn mạnh rằng danh mục trong nước nên được lập với con mắt của người sẽ đi ra.
Thu hẹp danh mục theo từng nước: dùng khi nào
Sau khi danh mục quốc tế đã nằm gọn trong đơn cơ sở, bạn vẫn có thể giới hạn danh mục cho một nước chỉ định cụ thể. Ví dụ giả định: đơn quốc tế có cà phê và đồ uống từ cà phê, nhưng ở một nước có nhãn khác đã đăng ký cho đồ uống đóng lon, bạn chọn chỉ xin cà phê rang xay cho nước đó để giảm nguy cơ xung đột.
Thu hẹp theo nước cũng hữu ích khi chi phí ở nước đó phụ thuộc số nhóm, hoặc khi bạn biết chắc chỉ bán một dòng sản phẩm ở thị trường đó. Thu hẹp có thể làm ngay trong đơn quốc tế hoặc sau này; thủ tục ghi nhận hạn chế danh mục sau khi đã đăng ký thuộc phần quản lý đăng ký quốc tế.
Lưu ý, thu hẹp cho một nước không ảnh hưởng các nước khác. Nhưng đã thu hẹp thì không mở rộng lại cho nước đó được; muốn thêm phải chỉ định mới hoặc nộp đơn mới. Vì vậy quyết định thu hẹp nên dựa trên kế hoạch kinh doanh có cân nhắc, không chỉ để tiết kiệm trước mắt.
Shop bán xuyên biên giới: đừng quên phần dịch vụ
Doanh nghiệp tự bán hàng ra nước ngoài qua website riêng hay gian hàng trên sàn thường chỉ đăng ký nhóm hàng hoá, quên rằng hoạt động bán lẻ trực tuyến của chính mình cũng có thể là một dịch vụ cần bảo hộ. Khi một người khác ở nước ngoài dùng tên giống hệt để mở cửa hàng bán đủ loại sản phẩm, nhãn chỉ đăng ký cho hàng hoá có thể không che được hết.
Nếu dịch vụ bán lẻ, bán trực tuyến hay dịch vụ ăn uống mang tên thương hiệu là một phần kế hoạch ở nước ngoài, phần dịch vụ đó phải có trong đơn Việt Nam trước thì mới đi Madrid được. Doanh nghiệp làm phần mềm, ứng dụng cũng gặp chuyện tương tự: đơn Việt Nam có phần mềm tải về nhưng không có dịch vụ cung cấp phần mềm trực tuyến, trong khi ở thị trường ngoài, sản phẩm lại được bán theo dạng thuê bao.
Cách các nước xếp nhóm và chấp nhận thuật ngữ cho dịch vụ bán lẻ khá khác nhau; một số nước đòi nêu rõ bán lẻ mặt hàng gì. Điều nên làm ở tầng Việt Nam là có phần dịch vụ đủ rõ trong đơn cơ sở; còn cách thể hiện cho từng nước sẽ được tinh chỉnh khi nộp hoặc khi trả lời từ chối. Nguyên lý này nên kiểm với đại lý ở nước đích.
Khi danh mục đã lỡ hẹp: các đường còn lại
Nếu đơn Việt Nam đã nộp với danh mục hẹp và bạn cần đi ra với mặt hàng khác, đường phổ biến nhất là nộp thêm một đơn Việt Nam cho phần còn thiếu, rồi nộp một đơn quốc tế mới dựa trên đơn đó. Kết quả là bạn có hai đăng ký quốc tế cho cùng một nhãn, mỗi cái một phạm vi, với hai lịch gia hạn và hai lịch theo dõi. Không lý tưởng, nhưng quản lý được nếu có bảng theo dõi tốt.
Đường thứ hai là nộp đơn quốc gia trực tiếp cho phần còn thiếu ở những nước thật sự cần. Cách này hợp khi chỉ có một hai nước. Đường thứ ba là chờ: nếu mặt hàng mới chưa chắc sẽ bán, có thể để sau, nhưng phải chấp nhận rủi ro người khác nộp trước ở nước ngoài.
Trước khi chọn, nên tra xem ở nước định đi đã có ai đăng ký nhãn trùng hay tương tự cho mặt hàng đó chưa. Việc tra trước khi nộp có hướng dẫn chi tiết trên TraCuuThuongHieu.com; kết quả tra sẽ cho biết đường nào còn mở và đường nào đã có người đứng sẵn.
Câu hỏi thường gặp
Đơn Madrid có được xin bảo hộ mặt hàng mà đơn Việt Nam không có không?
Không. Danh mục đơn quốc tế phải nằm trong phạm vi đơn hay đăng ký cơ sở. Muốn bảo hộ mặt hàng mới qua Madrid, bạn cần có đơn Việt Nam cho mặt hàng đó làm cơ sở.
Dịch danh mục sang tiếng Anh thế nào để không bị coi là rộng hơn?
Chọn thuật ngữ có nghĩa tương đương, không rộng hơn mục tiếng Việt, ưu tiên thuật ngữ trong bảng phân loại Nice và danh mục WIPO chấp nhận. Nên nhờ người hiểu thuật ngữ nhãn hiệu soát và đối chiếu hướng dẫn của Cục.
Có được thu hẹp danh mục cho riêng một nước chỉ định không?
Được. Bạn có thể giới hạn danh mục cho một nước cụ thể, ngay trong đơn quốc tế hoặc ghi nhận sau. Việc thu hẹp không ảnh hưởng các nước khác, nhưng không mở rộng lại được cho nước đó.
Đơn Việt Nam bị từ chối một phần danh mục thì đăng ký quốc tế ra sao?
Nếu xảy ra trong 5 năm kể từ ngày đăng ký quốc tế, phần danh mục tương ứng ở mọi nước chỉ định cũng mất hiệu lực. Bạn có thể xem xét chuyển đổi phần đó thành đơn quốc gia trong 3 tháng.
Có nên đăng ký danh mục thật rộng ở Việt Nam để sau này đi Madrid không?
Nên rộng đủ cho kế hoạch kinh doanh thật trong vài năm, nhưng không nên đăng ký những thứ không có ý định làm. Danh mục không có thực chất vẫn có rủi ro bị huỷ, và trong 5 năm đầu rủi ro đó kéo theo cả đăng ký quốc tế.
Một nhãn có thể có hai đăng ký quốc tế với hai danh mục khác nhau không?
Có thể, khi bạn nộp thêm đơn Việt Nam cho phần mặt hàng mới rồi nộp một đơn quốc tế khác dựa trên đơn đó. Khi đó cần theo dõi hai lịch gia hạn và hai lịch xử lý riêng.