Trong hệ thống Madrid, nhãn hiệu ghi trong đơn quốc tế phải là chính nhãn hiệu trong đơn hay đăng ký cơ sở ở Việt Nam, không thêm, không bớt, không "làm mới" cho hợp thị trường nước ngoài. Cục Sở hữu trí tuệ, với vai trò cơ quan xuất xứ, kiểm đúng điểm này trước khi chuyển đơn đi WIPO.
Nguyên tắc nghe khô khan, ai cũng gật đầu khi đọc lần đầu, nhưng lại vướng rất nhiều doanh nghiệp khi đến lúc làm thật, vì nhãn hiệu là thứ sống: logo được chỉnh lại, bao bì đổi màu, tên tiếng Việt có dấu được bỏ dấu cho dễ đọc với người nước ngoài, thêm một dòng chữ tiếng Anh. Mỗi thay đổi nhỏ đó đều có thể khiến nhãn đang dùng ở thị trường xuất khẩu không còn là nhãn có thể đi qua Madrid. Bài này giúp bạn nhận ra lệch ở đâu và nên làm gì.
Vì sao Madrid đòi trùng khớp tuyệt đối
Đăng ký quốc tế được xây trên đơn cơ sở. Trong 5 năm đầu, số phận của nó gắn với số phận của đơn cơ sở; khi cần chuyển đổi thành đơn quốc gia, ngày nộp cũng dựa vào ngày của đăng ký quốc tế. Nếu nhãn trong đơn quốc tế khác nhãn cơ sở, mối liên kết đó mất nghĩa: đơn cơ sở bảo vệ một nhãn, đăng ký quốc tế lại mang một nhãn khác.
Vì vậy chuẩn kiểm của cơ quan xuất xứ thường khắt khe hơn chuẩn "tương tự" dùng khi xét xung đột giữa hai nhãn. Câu hỏi không phải "hai nhãn có giống nhau đến mức gây nhầm lẫn không", mà là "đây có phải cùng một nhãn không". Một chi tiết mà người tiêu dùng không để ý vẫn có thể là một chi tiết làm hai mẫu nhãn khác nhau trong mắt cơ quan xuất xứ.
Hướng dẫn cụ thể về mức độ trùng khớp, cách nộp mẫu nhãn và yêu cầu về màu sắc nên đối chiếu thông tin hiện hành của Cục Sở hữu trí tuệ và WIPO. Phần dưới nêu nguyên lý và các kiểu lệch hay gặp để bạn tự soát trước.
Các kiểu lệch hay gặp giữa nhãn đang dùng và nhãn cơ sở
Mỗi dòng là một tình huống doanh nghiệp xuất khẩu thường gặp. Cột cuối là cách nhìn chung; trường hợp cụ thể cần người làm nghề xem trực tiếp hai mẫu nhãn.
| Tình huống | Vì sao có thể bị coi là khác nhãn | Hướng xử lý thường cân nhắc |
|---|---|---|
| Đơn Việt Nam là logo màu, muốn nộp quốc tế bản đen trắng | Nếu đơn cơ sở yêu cầu bảo hộ màu, màu là một phần của nhãn | Nộp quốc tế đúng mẫu màu như đơn cơ sở, hoặc có đơn cơ sở riêng cho bản đen trắng |
| Tên có dấu trong đơn Việt Nam, bao bì xuất khẩu bỏ dấu | Chữ có dấu và không dấu là hai chuỗi ký tự khác nhau | Nộp quốc tế đúng bản có dấu, hoặc nộp thêm đơn Việt Nam cho bản không dấu làm cơ sở |
| Logo đã được làm mới sau khi nộp đơn | Đường nét, bố cục khác thì là mẫu nhãn khác | Dùng đơn cũ cho logo cũ; nộp đơn Việt Nam mới cho logo mới rồi mới đi Madrid |
| Thêm dòng chữ tiếng Anh dưới tên | Thêm thành phần là thay đổi nhãn | Cân nhắc tách: nhãn chữ chính đi Madrid, dòng phụ không cần đăng ký hoặc đăng ký riêng |
| Đơn Việt Nam là nhãn kết hợp chữ và hình, chỉ muốn đi quốc tế phần chữ | Bớt thành phần cũng là thay đổi nhãn | Cần đơn cơ sở riêng cho nhãn chữ |
Điểm chung của mọi dòng: muốn đi Madrid với mẫu nhãn nào, bạn phải có đơn hay đăng ký ở Việt Nam cho chính mẫu nhãn đó. Không có lối tắt sửa nhãn ngay trong đơn quốc tế.
Bốn quy tắc khi lập bộ nhãn để đi ra nước ngoài
Tách nhãn chữ và nhãn hình. Nhiều doanh nghiệp chỉ có một đơn nhãn kết hợp tên và logo. Khi đi ra nước ngoài, chữ thường ổn định hơn hình: logo có thể đổi theo xu hướng thiết kế, còn tên thì giữ lâu. Có một đơn Việt Nam riêng cho nhãn chữ giúp bạn đi Madrid với phần lõi bền nhất, không phụ thuộc thiết kế.
Quyết định trước bản màu hay bản đen trắng. Đăng ký bản đen trắng thường được hiểu là bảo hộ ở mọi màu thể hiện, nhưng cách hiểu này có thể khác giữa các nước. Nếu màu là phần cốt lõi của nhận diện, hãy cân nhắc nộp cả hai. Cách các nước xử lý màu nên kiểm với đại lý tại nước đó.
Chốt bản chữ dùng cho thị trường ngoài trước khi nộp đơn Việt Nam. Nếu biết chắc sẽ bỏ dấu hoặc thêm phiên âm khi xuất khẩu, hãy đưa bản đó vào đơn Việt Nam ngay từ đầu. Vấn đề tên nhãn khi dịch, phiên âm và nghĩa ở ngôn ngữ khác có danh mục riêng trên trang này.
Đóng băng thiết kế trong thời gian chạy đơn. Từ lúc nộp đơn Việt Nam tới lúc nộp quốc tế, bộ phận thiết kế nên được báo rằng mẫu nhãn đang "khoá". Mọi chỉnh sửa nên được ghi nhận như một phiên bản mới, cần đơn mới, không phải chỉnh lén trên bao bì.
Soát mẫu nhãn trước khi nộp đơn quốc tế
Người phụ trách xuất khẩu có thể tự làm các bước dưới đây trong một buổi, trước khi giao hồ sơ cho người đại diện.
- Lấy mẫu nhãn từ đơn hoặc văn bằng Việt Nam, đúng bản đã nộp, không lấy file thiết kế hiện tại.
- Đặt cạnh mẫu nhãn đang in trên bao bì, trang bán hàng và tài liệu gửi đối tác ở thị trường định đi.
- So từng thành phần: chữ, dấu, khoảng cách, kiểu chữ đặc thù, hình, màu, bố cục.
- Ghi lại mọi điểm khác và hỏi: nhãn mình muốn được bảo hộ ở nước ngoài là bản nào.
- Nếu bản muốn bảo hộ khác bản cơ sở, lập kế hoạch nộp đơn Việt Nam mới cho bản đó và tính lại thời điểm đi Madrid.
- Nếu chấp nhận đi quốc tế với bản cơ sở, thống nhất với bộ phận bán hàng rằng ở thị trường đó sẽ dùng đúng bản này.
Bước cuối hay bị bỏ qua. Được bảo hộ một mẫu nhãn nhưng lại dùng một mẫu khác trên thị trường có thể gây rắc rối ở những nước đòi chứng minh sử dụng; nguyên lý này cần kiểm với đại lý tại từng nước.
Không chỉ hình ảnh: mô tả nhãn, màu và phần dịch nghĩa cũng phải khớp
Mẫu nhãn trong đơn quốc tế không chỉ là một tấm ảnh. Đi kèm là các thông tin mô tả: nhãn có yêu cầu bảo hộ màu không và màu nào, nhãn thuộc loại đặc biệt nào (ba chiều, âm thanh, tập thể, chứng nhận), phần mô tả bằng lời nếu có. Những thông tin này cũng phải nhất quán với đơn hay đăng ký cơ sở. Đơn Việt Nam không yêu cầu màu mà đơn quốc tế lại khai màu, hoặc ngược lại, là một kiểu lệch hay bị hỏi.
Với nhãn có chữ tiếng Việt, tờ khai quốc tế thường có chỗ để giải thích nghĩa của từ ngữ trong nhãn bằng ngôn ngữ của đơn. Phần này không làm thay đổi mẫu nhãn, nhưng ảnh hưởng tới cách cơ quan nước ngoài đọc nhãn của bạn: một từ tiếng Việt được dịch là "tươi ngon" có thể bị coi là mô tả ở nước đó, còn nếu khai là "tên riêng, không có nghĩa" trong khi thực ra có nghĩa thì dễ thành câu chuyện khác về sau. Khai trung thực và nhất quán là an toàn nhất.
Cách khai các mục này trên mẫu tờ khai hiện hành nên đối chiếu hướng dẫn của Cục Sở hữu trí tuệ và WIPO. Ý chính cần giữ: mọi thứ mô tả nhãn trong đơn quốc tế phải kể cùng một câu chuyện với đơn cơ sở.
Ví dụ giả định: đổi logo giữa chừng
Ví dụ giả định: Hợp tác xã Mật Ong Cao Nguyên ở Đắk Lắk nộp đơn Việt Nam cho nhãn gồm tên có dấu và hình con ong vẽ tay. Một năm sau, để chuẩn bị đi Hàn Quốc và Úc, hợp tác xã thuê thiết kế lại: hình con ong được vẽ đơn giản hơn, tên bỏ dấu và thêm chữ tiếng Anh nghĩa là mật ong rừng. Bao bì mới đã in xong thì mới tính chuyện nộp Madrid.
Lúc này có hai lựa chọn. Một là nộp Madrid dựa trên đơn cũ, nghĩa là được bảo hộ ở nước ngoài cho mẫu nhãn mà hợp tác xã không còn dùng. Hai là nộp đơn Việt Nam mới cho nhãn mới, chờ có số đơn rồi mới nộp Madrid, chấp nhận chậm thêm và chấp nhận rủi ro người khác nộp trước ở nước ngoài trong khoảng trống đó.
Nếu hợp tác xã nghĩ tới Madrid trước khi thiết kế lại, họ có thể chốt nhãn mới, nộp đơn Việt Nam cho nhãn mới, rồi nộp quốc tế trong hạn ưu tiên 6 tháng. Thứ tự đúng tiết kiệm được cả thời gian lẫn tiền in bao bì. Bài học: thiết kế nhãn cho xuất khẩu và lịch nộp đơn nên được bàn cùng một cuộc họp.
Khi nào nên nhờ người làm nghề xem
Phần lớn các trường hợp lệch nhãn có thể nhận ra bằng mắt thường. Nhưng có những trường hợp ranh giới mờ: thay đổi rất nhỏ về kiểu chữ, đổi tỷ lệ giữa hình và chữ, màu sắc gần giống nhau, nhãn có yếu tố ba chiều hay âm thanh. Với những trường hợp này, nhận định "có phải cùng một nhãn không" cần người có kinh nghiệm xem trực tiếp hai mẫu và đối chiếu thực tiễn của Cục.
Bạn cũng nên nhờ người làm nghề khi doanh nghiệp có nhiều đơn Việt Nam cho nhiều phiên bản nhãn và cần chọn đơn nào làm cơ sở. Chọn đúng đơn cơ sở ảnh hưởng tới cả phạm vi bảo hộ lẫn rủi ro 5 năm phụ thuộc. Khi phân vân, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để có nhận định ban đầu trước khi làm việc với tổ chức đại diện.
Điều nên tránh là "sửa nhẹ" mẫu nhãn trong tờ khai quốc tế với hy vọng Cục không để ý. Nếu lọt qua, đăng ký quốc tế mang một nhãn không có cơ sở tương ứng, và mọi tranh chấp sau này đều có thể đào lại điểm yếu đó.
Câu hỏi thường gặp
Đơn Việt Nam là logo màu, có nộp Madrid bản đen trắng được không?
Nguyên tắc là đơn quốc tế phải mang đúng mẫu nhãn của đơn cơ sở. Nếu đơn cơ sở là bản màu có yêu cầu bảo hộ màu, muốn đi quốc tế bản đen trắng thì thường cần một đơn Việt Nam cho bản đen trắng. Nên đối chiếu hướng dẫn hiện hành của Cục.
Bỏ dấu tiếng Việt trong tên nhãn khi nộp quốc tế có được không?
Chữ có dấu và không dấu là hai chuỗi ký tự khác nhau nên dễ bị coi là khác nhãn. Muốn được bảo hộ bản không dấu ở nước ngoài qua Madrid, nên có đơn Việt Nam cho chính bản không dấu làm cơ sở.
Logo đã thiết kế lại sau khi nộp đơn Việt Nam thì làm sao?
Đơn cũ chỉ làm cơ sở cho logo cũ. Muốn bảo hộ logo mới ở nước ngoài qua Madrid, bạn nộp đơn Việt Nam cho logo mới rồi dùng đơn đó làm cơ sở, nếu kịp thì khai quyền ưu tiên trong 6 tháng.
Có thể nộp quốc tế chỉ phần chữ của một nhãn kết hợp chữ và hình không?
Bớt thành phần cũng là thay đổi nhãn. Nếu chỉ có đơn Việt Nam cho nhãn kết hợp, bạn cần thêm một đơn Việt Nam cho nhãn chữ để có cơ sở đi quốc tế riêng phần chữ.
Nhãn được bảo hộ ở nước ngoài nhưng thực tế dùng bản khác có sao không?
Ở những nước đòi chứng minh sử dụng để duy trì nhãn, dùng một bản khác đáng kể với bản đã đăng ký có thể gây rủi ro. Mức độ chấp nhận khác nhau giữa các nước nên kiểm với đại lý tại nước đó.
Ai kiểm việc nhãn quốc tế có trùng nhãn cơ sở không?
Cục Sở hữu trí tuệ, với vai trò cơ quan xuất xứ, kiểm và xác nhận sự trùng khớp trước khi chuyển đơn sang Văn phòng quốc tế của WIPO. Nếu không khớp, đơn sẽ bị yêu cầu sửa hoặc không được chuyển đi.