Theo Công ước Paris, khi bạn đã nộp đơn nhãn hiệu đầu tiên ở Việt Nam, trong vòng 6 tháng kể từ ngày nộp đơn đó bạn có thể nộp đơn cho cùng nhãn, cùng hàng hoá ở các nước thành viên khác và yêu cầu được coi như đã nộp vào ngày của đơn Việt Nam. Ngày đó gọi là ngày ưu tiên. Nếu trong khoảng giữa có ai nộp đơn nhãn tương tự ở nước kia, đơn của bạn vẫn được xét như đứng trước.
Với doanh nghiệp xuất khẩu, 6 tháng này là khoảng đệm rất đáng giá: bạn nộp ở Việt Nam trước, vừa thử phản ứng thị trường vừa chuẩn bị ngân sách, rồi mới quyết định đi nước nào mà không sợ mất chỗ. Bài này giải thích cách tính mốc cho đúng, cách lập lịch trong 6 tháng, và những lỗi khiến quyền ưu tiên mất đi một cách rất đáng tiếc. Phần quyền ưu tiên khi chủ nhãn nước ngoài nộp vào Việt Nam là chiều ngược lại, được NhanHieuVietNam.com bàn riêng.
Quyền ưu tiên giải quyết vấn đề gì
Hầu hết các nước xét quyền nhãn hiệu theo thứ tự nộp đơn: ai nộp trước, người đó được ưu tiên khi hai đơn xung đột. Nếu không có cơ chế ưu tiên, doanh nghiệp muốn bảo hộ ở mười nước sẽ phải nộp đồng loạt cả mười đơn trong cùng một ngày mới yên tâm, vì chỉ cần chậm một tuần ở nước nào là có thể bị người khác chen vào.
Công ước Paris về bảo hộ sở hữu công nghiệp, ký năm 1883, đưa ra lời giải: đơn đầu tiên ở một nước thành viên tạo ra một "cửa sổ" thời gian. Với nhãn hiệu, cửa sổ đó là 6 tháng. Việt Nam là thành viên Công ước, nên đơn nộp ở Cục Sở hữu trí tuệ có thể làm gốc để yêu cầu ưu tiên ở các nước thành viên khác.
Cần hiểu đúng giới hạn: quyền ưu tiên không phải quyền được bảo hộ. Nó chỉ dời ngày nộp đơn của bạn lùi về ngày ưu tiên khi xét thứ tự. Đơn nước ngoài vẫn bị xét đầy đủ về khả năng phân biệt và xung đột với những nhãn đã có trước ngày ưu tiên.
Tính mốc 6 tháng cho đúng
Tính từ ngày nộp đơn, không phải ngày cấp văn bằng. Đây là nhầm lẫn phổ biến nhất. Văn bằng có thể được cấp sau đó rất lâu; đến lúc ấy cửa sổ ưu tiên đã đóng từ lâu. Ngày cần ghi vào lịch là ngày nộp đơn ghi trên tờ khai được Cục tiếp nhận.
Ngày nộp đơn không tính vào thời hạn. Theo Công ước Paris, thời hạn bắt đầu chạy từ ngày nộp đơn đầu tiên nhưng không tính chính ngày đó. Nếu ngày cuối cùng rơi vào ngày nghỉ hoặc ngày cơ quan nhận đơn ở nước kia không làm việc, thời hạn được kéo sang ngày làm việc kế tiếp. Dù vậy, đừng lên kế hoạch nộp sát ngày cuối.
Phải là đơn đầu tiên. Ưu tiên chỉ phát sinh từ đơn đầu tiên cho cùng nhãn, cùng hàng hoá. Nếu trước đó bạn đã nộp một đơn cùng nhãn cùng hàng ở đâu đó rồi rút, cần kiểm kỹ với người làm nghề xem đơn sau còn được coi là đơn đầu tiên hay không.
Cùng nhãn, cùng hàng hoá. Đơn nước ngoài chỉ hưởng ưu tiên cho phần trùng với đơn Việt Nam. Bạn có thể thêm hàng hoá ở đơn nước ngoài, nhưng phần thêm sẽ mang ngày nộp thực tế. Nhãn đổi khác đi, chẳng hạn thêm chữ hay đổi kiểu chữ đáng kể, có thể không còn được coi là cùng nhãn.
Số phận đơn Việt Nam không làm mất ưu tiên đã yêu cầu. Đơn đầu tiên chỉ cần là một đơn hợp lệ được ghi nhận ngày nộp. Sau đó dù đơn Việt Nam bị rút hay bị từ chối, quyền ưu tiên đã yêu cầu ở nước ngoài theo Công ước Paris vẫn đứng. Riêng với đơn Madrid thì sự phụ thuộc vào đơn cơ sở là một chuyện khác, cần tính riêng.
Lập lịch 6 tháng sau khi nộp đơn ở Việt Nam
Một lịch làm việc hợp lý cho doanh nghiệp vừa và nhỏ có thể như sau. Mốc tháng chỉ để tham khảo; bạn điều chỉnh theo năng lực và số nước.
- Ngay khi nộp đơn Việt Nam: ghi ngày nộp và số đơn, đặt nhắc lịch cho mốc hết 6 tháng và một mốc an toàn sớm hơn vài tuần.
- Tháng thứ nhất: liệt kê nước có khả năng đi, gắn với kế hoạch bán hàng thật. Nước chỉ "để dành" thì ghi chú riêng.
- Tháng thứ hai và ba: tra trùng nhãn sơ bộ ở các nước ứng viên, loại bớt nước mà tên đã có người dùng nhiều. Phần kỹ thuật tra cứu trước khi nộp có thể tham khảo TraCuuThuongHieu.com.
- Tháng thứ ba và tư: chọn đường nộp (Madrid hay từng nước), dịch danh mục sang tiếng Anh khớp đơn gốc, liên hệ đại lý ở nước cần nộp trực tiếp, chuẩn bị giấy uỷ quyền.
- Tháng thứ năm: chốt ngân sách và danh sách nước, nộp đơn. Với nước cần hợp pháp hoá giấy tờ, việc này có thể mất nhiều tuần nên phải làm trước.
- Trước mốc an toàn: kiểm lại mọi đơn đã nộp có ghi rõ yêu cầu hưởng quyền ưu tiên, đúng số đơn và ngày nộp đơn Việt Nam.
Lý do nên nộp trước hạn chót một khoảng: mỗi nước có quy định riêng về cách tính ngày làm việc, múi giờ và thời điểm đơn được coi là đã nộp. Một ngày trễ là mất hẳn ưu tiên, không có cách nào khôi phục.
Yêu cầu ưu tiên trong đơn Madrid và trong đơn nộp trực tiếp
Khi nộp đơn quốc tế theo hệ thống Madrid qua Cục Sở hữu trí tuệ trong vòng 6 tháng kể từ ngày nộp đơn Việt Nam, bạn có thể khai yêu cầu hưởng quyền ưu tiên ngay trong đơn quốc tế, nêu nước, số và ngày nộp đơn đầu tiên. Lúc đó ngày ưu tiên áp dụng cho mọi nước được chỉ định trong đơn. Đây là cách gọn nhất để tận dụng cửa sổ 6 tháng cho nhiều nước cùng lúc.
Với đơn nộp trực tiếp vào từng nước, mỗi đơn phải tự khai yêu cầu ưu tiên theo mẫu của nước đó. Nhiều nước còn yêu cầu nộp tài liệu ưu tiên, tức bản sao đơn đầu tiên có xác nhận của cơ quan nhận đơn, đôi khi kèm bản dịch, trong một thời hạn nhất định sau khi nộp. Thời hạn và hình thức tài liệu này khác nhau theo từng nước, nên phải hỏi đại lý từ đầu và xin bản sao có xác nhận từ Cục sớm.
Một lưu ý: chỉ định thêm nước vào đăng ký quốc tế sau này thì thường không còn hưởng ngày ưu tiên của đơn Việt Nam, vì khi đó đã quá 6 tháng. Nước nào quan trọng, hãy đưa vào ngay đơn đầu.
Những tình huống hay gặp
Bảng dưới đặt vài tình huống điển hình để thấy quyền ưu tiên giúp được đến đâu. Các trường hợp đều là ví dụ giả định.
| Tình huống | Có hưởng ưu tiên không | Ghi chú |
|---|---|---|
| Nộp ở Việt Nam ngày đầu tháng, nộp ở Nhật sau 5 tháng, ở giữa có người nộp nhãn tương tự ở Nhật | Có, đơn của bạn được xét như nộp trước người kia | Vẫn phải qua xét nghiệm nội dung ở Nhật |
| Nộp ra nước ngoài sau 7 tháng | Không | Đơn mang ngày nộp thực tế; ai nộp trước trong khoảng đó có thể chặn bạn |
| Đơn nước ngoài thêm nhóm hàng không có trong đơn Việt Nam | Một phần | Nhóm thêm mang ngày nộp thực tế |
| Đơn Việt Nam là logo, đơn nước ngoài là chữ | Thường không | Không còn là cùng một nhãn |
| Đơn Việt Nam bị từ chối sau khi đã nộp ra nước ngoài theo đường nộp trực tiếp | Ưu tiên vẫn còn | Ưu tiên không phụ thuộc kết quả đơn đầu |
Trường hợp cuối khác với đường Madrid: đăng ký quốc tế phụ thuộc đăng ký cơ sở 5 năm đầu, nên đơn Việt Nam bị từ chối sẽ ảnh hưởng đến đăng ký quốc tế, dù ngày ưu tiên đã yêu cầu không phải là nguyên nhân.
Lỗi khiến quyền ưu tiên mất đi
Phần lớn trường hợp mất quyền ưu tiên không do luật khắt khe mà do sơ suất hành chính. Danh sách lỗi hay gặp:
- Nhớ nhầm mốc tính từ ngày cấp văn bằng hoặc ngày có thông báo chấp nhận hợp lệ, trong khi mốc đúng là ngày nộp đơn.
- Nộp đơn nước ngoài đúng hạn nhưng quên khai yêu cầu hưởng ưu tiên trong tờ khai, hoặc khai sai số đơn, ngày nộp.
- Không nộp tài liệu ưu tiên hoặc bản dịch trong thời hạn nước đó cho phép sau khi nộp đơn.
- Đổi mẫu nhãn khi đi ra, như bỏ dấu tiếng Việt hay thêm chữ tiếng Anh, khiến nhãn không còn được coi là cùng nhãn.
- Để đối tác nước ngoài tự nộp dưới tên họ. Quyền ưu tiên gắn với người nộp đơn đầu hoặc người kế thừa hợp pháp; đơn đứng tên người khác không mặc nhiên hưởng.
- Chờ đơn Việt Nam có kết quả rồi mới tính đi ra, đến lúc đó cửa sổ 6 tháng đã đóng.
Nếu đã lỡ quá hạn, bạn vẫn nộp được bình thường, chỉ là không có lá chắn thời gian. Khi đó việc tra cứu kỹ ở nước đến trở nên quan trọng hơn.
Có nên cố nộp ra nước ngoài trong 6 tháng không
Không phải lúc nào cũng nên. Cửa sổ 6 tháng có giá trị nhất khi bạn đã có kế hoạch bán thật ở nước đó trong vài năm tới, nhãn là nhãn chính của doanh nghiệp, và thị trường đó có nguy cơ bị chen trước, ví dụ đối tác đã biết tên nhãn, hoặc ngành hàng có nhiều người săn tên.
Ngược lại, nếu kế hoạch xuất khẩu còn mơ hồ, ép mình nộp ra nhiều nước chỉ để kịp 6 tháng có thể làm tốn ngân sách cho những thị trường không bao giờ dùng. Một cách cân bằng là dùng cửa sổ cho một hai nước chắc chắn nhất, để những nước còn lại vào đợt sau theo lộ trình. Cách chia đợt như vậy được bàn ở chuyên mục chọn nước và lộ trình.
Một cách nghĩ thực tế là so hai khoản: chi phí nộp sớm cho một nước mà sau này có thể không dùng, với chi phí và rủi ro nếu tên bị chen trước ở nước đó và bạn phải đổi tên hoặc đi đường phản đối, huỷ bỏ. Với nhãn chính đã gắn với bao bì, tên miền, tài liệu bán hàng, chi phí đổi tên ở một thị trường thường lớn hơn nhiều so với phí một đơn. Với nhãn phụ của một dòng sản phẩm thử nghiệm, phép so có thể ngược lại.
Câu hỏi thường gặp
Quyền ưu tiên 6 tháng có áp dụng cho nước không thuộc Công ước Paris không?
Quyền ưu tiên theo Công ước Paris chỉ áp dụng giữa các nước thành viên. Một số nước không thuộc Công ước nhưng là thành viên Tổ chức Thương mại thế giới cũng phải dành quyền ưu tiên tương tự theo Hiệp định TRIPS. Phần lớn thị trường lớn đều thuộc ít nhất một trong hai, nhưng nên kiểm với đại lý tại nước đó.
Có thể yêu cầu ưu tiên từ đơn nộp ở nước khác chứ không phải Việt Nam không?
Có thể. Quyền ưu tiên phát sinh từ đơn đầu tiên ở bất kỳ nước thành viên nào. Nếu doanh nghiệp Việt Nam nộp đơn đầu tiên ở Singapore chẳng hạn, đơn đó có thể làm gốc ưu tiên cho các nước khác, kể cả Việt Nam, trong 6 tháng.
Đơn Việt Nam có hai nhóm hàng, đơn nước ngoài chỉ một nhóm thì có hưởng ưu tiên không?
Có. Bạn được yêu cầu ưu tiên cho phần hàng hoá có trong đơn đầu tiên, và hoàn toàn có thể thu hẹp. Điều không được là mở rộng phạm vi hưởng ưu tiên ra ngoài những gì đơn đầu đã có.
Tài liệu ưu tiên xin ở đâu và mất bao lâu?
Tài liệu ưu tiên là bản sao đơn đầu tiên có xác nhận của Cục Sở hữu trí tuệ. Thủ tục và thời gian cấp nên đối chiếu hướng dẫn hiện hành của Cục; nên xin sớm vì một số nước đặt hạn nộp tài liệu này khá ngắn sau khi nộp đơn.
Đã chuyển nhượng đơn Việt Nam cho công ty khác thì ai được hưởng ưu tiên?
Người hưởng quyền ưu tiên là người nộp đơn đầu hoặc người được chuyển giao quyền đó hợp lệ. Khi có chuyển nhượng trong 6 tháng, nhiều nước đòi chứng minh chuỗi chuyển giao. Trường hợp này nên hỏi người làm nghề trước khi nộp.
Ngày ưu tiên có làm thời hạn bảo hộ ở nước ngoài tính sớm hơn không?
Thường không. Ngày ưu tiên dùng để xét thứ tự giữa các đơn xung đột. Thời hạn bảo hộ ở mỗi nước tính theo quy định nước đó, thường từ ngày nộp đơn thực tế hoặc ngày đăng ký; với Madrid, thời hạn 10 năm tính từ ngày đăng ký quốc tế.